آن دسته از روايات تاريخى كه به آغاز نقطهگذارى اعجام و استخدام آن در مصاحف دلالت دارد ، دورهاى را كه اين گام برداشته شده معين مىكند . طبق اين روايات اين حادثه در نيمه اول از قرن اول هجرى و پيش از پايان آن اتفاق افتاده و چون ما از اسناد خطى كه مربوط به اين قرن است در تبيين اين روايات كمك مىگيريم ، چيزى دستگيرمان نمىشود ، بلكه اسناد خطى مسأله را به صورت ديگرى مطرح مىكند ، ولى به درجه قطعيت و ثبوت نمىرسد . امروز تعدادى اسناد خطى در اختيار پژوهشگران است كه مربوط به دورهء پيش از خلافت عبد الملك بن مروان است و در بعضى از آنها نقطههاى اعجام ديده مىشود و صحت روايات تاريخى و يا اصالت اين نقطههايى را كه در اين متون وجود دارد ، زير سؤال مىبرد .
اين اسناد عبارتند از يك پارچه ( برده ) و دو سنگ نوشته . در فصل مقدماتى راجع به برده صحبت كرديم و در اينجا مىخواهيم با تفصيل بيشترى راجع به تاريخ و قرائت آن و اهميتى كه در بيان تاريخ اعجام حروف عربى دارد ، بحث كنيم . اين برده در مجموعهء « راينر » كه بردههاى عربى موجود در موزه وين را در بر گرفته ، به شماره 558 آمده و با دو زبان عربى و يونانى نوشته شده است و به نظر مىرسد كه نوشتهء اصلى همان قسمت عربى آن است و قسمت يونانى ترجمه جملات عربى است . « 1 »
« گروهمان » به قرائت اين برده اقدام كرده و سطر آخر آن را چنين خوانده است : « . . . فى شهر جمدى الاول من سنة اثنتين و عشرين و كتب ابن حديد و » « 2 » او گفته است كه در قسمت عربى اين برده پنج حرف داراى نقطه اعجام است كه عبارتند از : ( ش ، ز ، ذ ، خ ، ن ) و اين متن را قديمىترين متن عربى خطى دانسته كه در آن نقطههاى اعجام وجود دارد . « 3 »
به نظر مىرسد كه تاريخ اين برده و اعجام بعضى از حروف آن ، على رغم اعتمادى كه گروهمان به آن دارد ، محل مناقشه است و بايد اشاره كنيم كه صورتهاى منتشر شدهء اين برده به روشن ساختن اين دو قسمت كمك نمىكند . با اينكه دكتر منجّد تصوير قابل قبولى
هامش
( 1 ) . 113 .1 . Grohmann : from the world of arabic payri , Al - Maarefpress , Ciro 1952 p( 2 ) همان مصدر .
( 3 ) همان مصدر ، ص 82 و بنگريد به : ناصر الدين اسد : ص 40 و 38 .p، 660A