يحيى بن يعمر عدوانى را هم همراه با نصر بن عاصم ذكر نموده و او را شريك كار نصر در اين كار دانسته است . « 1 » ما نمىدانيم كه استاد ناصف از چه منبعى آن را نقل كرده ؟ آيا آن را از اخبارى كه يحيى را نخستين نقطهگذار مصاحف معرفى مىكند ، استنتاج كرده است ؟
به گونهاى كه اين روايت دلالت دارد ، به نظر مىرسد نسلى كه بعد از ابو الاسود به وجود آمد ، اقدام به اعجام حروف كرده است چون گروهى از علماى تابعين ، علوم عربى و نقطهگذارى را از ابو الاسود ياد گرفته بودند . ابن سلام جمحى تنى چند از آنها را نام برده و گفته است : از جملهء كسانى كه از ابو الاسود اخذ كردند ، يحيى بن يعمر ( متوفى قبل از 90 ه ) و نصر بن عاصم ليثى ( متوفى 90 ه ) و جز آنها را مىتوان نام برد . « 2 » شك نيست كه احساس نياز به تشخيص حروف مشابه در مصحف و غير مصحف ، با گذشت زمان بيشتر و بيشتر مىشد و احتمال دارد كه سعى در تكميل اين نقص در عهد خلافت عبد الملك آغاز شده است ، عصرى كه بسيارى از فعاليتهاى لغوى و فنّى در آن انجام گرفت و اين دوره ، دورهء زيبا كردن خط و تلاش در بالا بردن كيفيت آن در تمام نواحى حكومت اسلامى بود . « 3 »
شاهد اين مطلب همان گنبد بزرگى است كه عبد الملك در اطراف صخره آن را به پا داشت و در آن ريزه كارىهاى فن معمارى را گرد آورد . « 4 » و نيز در خلافت عبد الملك ديوانهاى شام و عراق به عربى ترجمه شد « 5 » و عبد الملك نخستين كسى بود كه سكههايى با نقش عربى زد . « 6 »
گفتيم كه در بعضى از روايات آمده اولين كسى كه مصاحف را نقطهگذارى كرد ، يحيى بن يعمر و نصر بن عاصم بودند . « 7 » پژوهشگران اين روايات را در بحث از نخستين واضع
هامش
( 1 ) بنگريد به : تاريخ الادب ، ص 71 به بعد .
( 2 ) طبقات فحول الشعراء ، ص 13 - 12 و بنگريد به : سيرافى : ص 21 و ابوبكر زبيدى : ص 22 و ابن نديم : ص 41 و ابو البركات انبارى : ص 11 .
( 3 ) دكتر ابراهيم جمعه : دراسات فى تطور الكتابات الكوفيه ، ص 136 و بنگريد به : دكتر صالح العلى : ص 20 .
( 4 ) دربارهء نمونههايى از نوشتههاى اطراف اين كنبد كه در زمان عبد الملك نوشته شده ، رجوع كنيد به : بررسيهاى دكتر منجد درباره تاريخ خط عربى ، ص 59 . اين نوشتهها در سال 72 هجرى نوشته شده است .
( 5 ) بلاذرى : ص 201 ، 309 و جهشيارى : ص 38 و 40 .
( 6 ) ابن رسته : مجلد 7 ، ص 192 .
( 7 ) دانى : المحكم ، ص 6 - 5 .