تشديد و تخفيف معمول گرديد و رنگ زرد به همزهها اختصاص يافت . به طورى كه دانى روايت مىكند اين همان رنگهائى است كه نقطهگذاران مدينه و اندلس آنها را به كار گرفتند ، ولى نقطهگذاران عراق براى حركت و همزهها و حركتهاى ديگر ، تنها رنگ سرخ را استعمال مىكردند و با همين خصوصيت مصحفهاى آنها از مصحفهاى ديگر باز شناخته مىشود . « 1 »
دانى از نقطهگذاران مصاحف با رنگ سياه نهى كرده است . او مىگويد : « نقطهگذارى مصاحف با رنگ سياه مانند مركب و غير آن را من اجازه نمىدهم ، بلكه از آن نهى مىكنم و منكر آن هستم و اين به جهت پيروى از كسى است كه نقطهگذارى را آغاز كرد و در آن از رنگى كه مخالف رنگ متن است استفاده نمود ، چون با اين روش در رسم مصحف تغيير و يا خلطى حادث نمىشد ولى در رنگ سياه چنين تغييرى حادث مىشد . و لذا مىبينيم گاهى ممكن است نقطهاى اضافه شود و به خاطر رنگ سياه آن كه مخصوص رسم حروف است ، چنين توهم شود كه آن ، حرفى از كلمه است و به همين جهت به تلاوت نيز افزوده گردد . و براى همين است كه پيشينيان از صحابه و غير صحابه نقطهگذارى را ناپسند مىدانستند . » « 2 » شك نيست كه ناپسند بودن استعمال رنگ سياه در ضبط مصاحف با استعمال علامتهايى كه خليل وضع كرد ، از بين رفت چون در آنها تشخيص با شكل علامت بود و نه رنگ آن ، همانگونه كه در نقطههاى دايرهاى چنين بود .
در مورد استعمال رنگهاى گوناگون جهت نشان دادن قرائتهاى مختلف در مصحف ، جمعى از دانشمندان طبق نقل دانى نظر منفى داشتند . او مىگويد : « گروههايى از مردم كوفه و بصره حروف شاذّ را در مصحف وارد مىكنند و آن را با رنگ سبز رسم مىكنند ، و گاهى رنگ سبز را براى قرائت صحيح مشهور و رنگ قرمز را براى قرائت شاذ متروك در نظر مىگيرند . و اين يك نوع خلط كردن و تغيير دادن است » . « 3 » همانگونه كه دانى آوردن قرائتهاى شاذ را با رنگهاى مختلف ناپسند مىداند ، همچنين آوردن قرائتهاى صحيح را نيز
هامش
( 1 ) المحكم ، ص 20 - 19 .
( 2 ) المحكم ، ص 19 و بنگريد به : النقط از همو ، ص 125 .
( 3 ) المحكم ، ص 20 و بنگريد به : ابن ابى داود : ص 147 .