آمادگى لازم را داشت ، ولى بلاد مغرب و اندلس به گونهاى كه دانى ترسيم مىكند ، همواره به روش قديمى پاى بند بودند و تصور مىكردند كه روش قديمى را صحابه و تابعين پايه گذارى كردهاند و از اين رو پيروى از آن سزاوارتر است .
دانى نظريهء ابن مجاهد ( متوفى 324 ه ) را در استعمال اعراب مستطيل و نقطههاى گرد در ضبط مصاحف از كتاب او كه دربارهء نقطه گذارى نوشته ، نقل كرده است . او مىگويد : « 1 » « ابو بكر بن مجاهد در كتاب خود راجع به نقطه مىگويد : اعراب و نقطه يك چيز است جز اينكه فهم قارى بيشتر به اعراب منتقل مىشود تا نقطه . چون صورت اعراب مختلف است ولى صورت نقطه يكى است چون تمام نقطهها گرد است ولى در اعراب ، ضمه و فتحه و كسره و همزه و تشديد علامتهاى گوناگونى دارد اما در نقطه همهء اينها يك جا جمع شده و شخص بايد اصول آن را شناخته باشد چون در نقطه هم اعراب يعنى رفع و نصب و جر و علامتهاى مد و همزه و تشديد وجود دارد و اگر چنين نبود ، نقطه معنايى نداشت . مىگويد :
بعضى از كسانى كه مىخواستند نقطهها را واضحتر نشان بدهند در مصحفهايى كه مورد استفاده خودشان بود ، رفع و جر و نصب را با رنگ قرمز و همزهء تنها را با رنگ سبز و تشديد را با رنگ زرد نقطهگذارى مىكردند و همهء اينها به صورت گرد بود و اين براى فهم قارى نزديكتر از نقطه گذارى با يك رنگ بود . مىگويد : نقطه گذارى علم بزرگى است و ميان اهل آن اختلاف وجود دارد و اگر كسى علم نقطه گذارى را نداند ، نمىتواند در يك مصحف منقوط قرائت كند و از آن بهرهاى نمىبرد » .
اين متن بسيار مفيد است و در آن موضع علماى سلف در اوايل قرن چهارم در عراق بيان شده و اينكه آنها اعراب مستطيل را در مصحف به كار مىبردند . از كلام ابن مجاهد پيشواى اهل عراق فهميده مىشود كه او استعمال اعراب مستطيل را در مصحف ترجيح مىداده ، چون اين روش واضحتر و فهم آن سريعتر بوده ولى فهم نقطههاى گرد ، احتياج به شناخت گستردهاى از روشهاى نقطهگذاران داشته است .
ابو الحسين احمد بن جعفر بن منادى ( متوفى 336 ه ) استعمال اعراب مستطيل در مصاحف را اجازه داده بود ، بخصوص اگر نقطه گذار ميان چند قرائت را جمع كرده باشد .
هامش
( 1 ) همان مصدر ، ص 24 - 23 .