حركات كوتاه به صورت نقطههاى گرد آمده و با اينكه به خاطر تصويرى بودن نمونهها ، رنگها مشخص نيست ولى به نظر مىرسد كه اين نقطهها با رنگ قرمز باشد به همان گونه كه علماى سلف توصيف كردهاند و در قسمتى از مصحفى كه در دار الكتب المصريه موجود است ، ديدهام « 1 » و به همانگونه كه در مصحف منسوب به امير المؤمنين على عليه السلام كه در مسجد الحسين قاهره نگهدارى مىشود آمده و به همانگونه كه آقاى ناصر نقشبندى در توصيف يك مجموعه از صفحات چند مصحف قديمى نوشته شده بر پوست كه در موزه عراق نگهدارى مىشود ، ذكر كرده است . « 2 »
از جملهء نمونههايى كه مورد تيز در مجموعه خود آورده ، يازده برگ از يك مصحف است كه آن را به قرن دوم و يا سوم هجرى مربوط مىداند ( لوح 29 - 19 ) . در اين برگها ، نقطهها گرد است ولى نقطه گذارى تمام حركتها را شامل نمىشود ، مثلا در آيه
كانَ ظَلُوماً جَهُولًا
( احزاب 23 / 72 ) ( لوح 23 ) فقط دو نقطه مىبينيم : يكى فتحهء نون و ديگرى فتحهء جيم ، ولى بعضى از كلمات را مىبينيم كه تقريبا نقطهگذارى آن كامل است ، مانند ( لوح 26 )
وَ إِنَّهُ لَحَقُّ
( حاقه 69 / 51 ) در اين كلمه جز فتحهء حاء هيچ حركتى ترك نشده است .
همچنين در مجموعهء مورتيز دو لوح وجود دارد ( لوح 37 و 38 ) كه از مصحفى است كه اندكى پيش به آن اشاره شد و در دار الكتب المصريه نگهدارى مىشود ( 115 مصاحف ) و لوح ديگرى وجود دارد ( لوح 29 كه بزرگ شدهء لوح 40 است ) از يك مصحف كه با همان روش نقطهگذارى شده و آن را به قرن سوم مربوط مىداند ، و در لوح 42 صورتى از اول يك مصحف آورده كه در جامع الحسين نگهدارى مىشود و منسوب به على بن ابى طالب ( عليه السّلام ) است .
در بررسيهايى كه آقاى منجد در تاريخ خط عربى انجام داده ، مجموعه ممتازى از صورتهاى صفحاتى از بعضى از مصاحف قديمى محفوظ در تركيه آمده كه در بعضى از آنها حركات با نقطهها مشخص شده است . « 3 » در اين لوحها بعضى از كلمات كاملا
هامش
( 1 ) به شماره 115 مصاحف .
( 2 ) بنگريد به : المصاحف الكريمة فى صدر الاسلام ، ص 35 .
( 3 ) بنگريد به : شكلهاى 27 ، 28 ، 29 ، 31 ، 32 ، 37 ، 38 .