و حتى محالى است ، و از طرفى دو راه اول و سوم شكل موجود صورتهاى هجايى كلمات را از بين مىبرد ، براى همين بود كه نسخه برداران مصحفها و كاتبان عربى ، راه دوم را انتخاب كردند كه به صورت دقيقى نمايشگر محاوره بود و در عين حال صورت شناخته شدهء هجاى كلمات را هم حفظ مىكرد .
عامل مهم ديگرى كه اين جهتگيرى را تقويت كرد ، اين بود كه مسلمانان علاقه شديد داشتند كه شكل جاى كلمات در مصحفى كه در خلافت عثمان و به امر او كتابت شده بود ، حفظ شود و اين شكلى بود كه امت اسلامى به آن - و نه شكل ديگرى - علاقه داشتند و بدينگونه هر انديشهاى در جهت تغيير اين شكل ، به منزلهء تهديدى براى تحريف نص قرآن كريم ، تلقى مىشد ، و به خاطر همين عامل بود كه مصحف به همان شكل نخستين خود كه در عهد پيامبر و خلافت ابوبكر داشت محافظت شد ، زيرا كه مصحف عثمانى چيزى جز نسخه دقيق آن نبود .
بنابراين ، روش استفاده از علامتهاى خارجى مناسبترين روشى بود كه نقص موجود را بر طرف مىكرد و در عين حال اصل را محافظت مىنمود . با اين وجود خواهيم ديد كه چگونه با وارد كردن هر چيزى بر مصحف عثمانى مخالفت شد اما به زودى اين مخالفتها فروكش كرد ، زيرا ضرورت و فايده اين عمل روشن شد ، تا جايى كه بعضيها گفتند :
« نقطه گذارى نور قرآن است » « 1 » و ديگرى گفت : « نقطه گذارى اشكالى ندارد زيرا كه نور قرآن است » « 2 » و اوزاعى ( متوفى 157 ه ) « گفت : نقطه گذارى قرآن نور آن است » « 3 » .
تنها كتابت عربى نبود كه در تكميل اصوات خود اين راه را پيمود ، بلكه در اين مسأله بعضى از كتابتهاى سامى نيز با آن همراه بود « 4 » و دانشمندان جديد علم لغت نيز در كتابت اصوات از همين روش استفاده كردند « 5 » و علامتهاى تشخيص دهنده (
diacritical mrks
) را
هامش
( 1 ) بنگريد به : دانى ، المحكم ، ص 12 .
( 2 ) همان ، ص 2 .
( 3 ) ابو احمد عسكرى ، شرح ما يقع فيه التصحيف ، ص 14 و نيز : سيوطى ، تدريب الراوى ، ج 2 ، ص 68 .
( 4 ) مانند : عبرى و سريانى ر . ك : مطران اقليميس يوسف داود ، كتاب اللمعة الشهيدة في نحو السريانية ، ج 1 ، ص 164 به بعد و نيز : نولدكه ، ص 60 و جويدى ، ادبيات الجغرافيا ، ص 83 و اسرائيل و لفنسون : ص 103 و نيز : 9 .Moragp.
( 5 ) بنگريد به : دكتر تمام حسان ، اللغة بين المعيارية و الوصفية ، ص 130 و نيز : دكتر كمال محمد بشر : دراسات فى علم اللغة ،