مىشود و در اين اختلافى وجود ندارد .
2 . همچنين الف وصل حذف مىشود در جايى كه همراه با لام تعريف باشد و لام ديگرى بر كلمه داخل شود و در خط به آن متصل گردد ، مانند : ( للّه ، للدار ، للذى ) و مانند آن .
3 . و نيز بعد از واو و فاء كه وارد فعل امر از ماده ( سؤال باشد حذف مىشود ، مانند :
( و سئلوا ، فسل ) 4 . بعد از واو و فاء در امرى كه فاء الفعل آن همزه باشد ، مانند : ( و أتوا ، فأتوا ) و مانند آن و اگر كلمهء « ثم » يا مانند آن از كلماتى كه كلام را جدا مىكند و سكوت بر آن جايز است واقع شود ، بدون خلاف همزه را اثبات مىكنند ، مانند ( ثم ائتوا ، قال ائتوا ) و نظير آنها .
5 . پس از همزهء استفهام ، و اين در حالى است كه همزهء وصل مكسور باشد ، مانند :
( اصطفى ، اتخذتم ) و اگر مفتوح باشد مانند ( ءاللّه و ءالذكرين ) در اين حالت بعضيها عقيده دارند آنچه كه رسم شده الف استفهام است ، و بعضيها عقيده دارند كه آن الف وصل است .
در رسم عثمانى الف وصل از كلمهء ( ابن ) حذف نشده خواه صفت باشد يا خبر . و كاتبان مصاحف بر اثبات الف وصل در ( عيسى ابن مريم ) و ( المسيح ابن مريم ) در هر كجا كه واقع شوند ، اجماع كردهاند . اين در حالت نعت است و در حالت خبر نيز الف را اثبات كردهاند ، مانند :
وَ قالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَ قالَتِ النَّصارى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ
( توبه 9 / 30 ) « 1 » .
حذف الف وصل در اين پنج مورد به خاطر پيروى از تلفظ است و كلمه بر اساس وصل نوشته شده است ولى وقتى مثالهاى حالت سوم را ملاحظه مىكنيم و آن مربوط به فعل امر از ريشهء ( سؤال ) است ، مىبينيم كه همزهء وصل در وصل و ابتداء از اين كلمه ساقط مىشود خواه فاء و واو داشته باشد يا نداشته باشد . چون اول فعل امر ( سل ) ساكن نيست تا ناطق در تلفظ آن احتياج به چيزى داشته باشد و آن مانند صيغه امر از ماده ( أمر و أكل ) است كه با حذف همزه مىآيد ( مر و كل ) . دليل مطلب اين است كه صيغه امر از ( سأل ) با
هامش
( 1 ) بنگريد به : مصادر پيشين . در بقاياى مصحفى كه در دار الكتب المصريه به شماره ( 115 مصاحف ) نگهدارى مىشود و با خط كوفى درشت روى پوست نوشته شده و به روش ابو الاسود نقطه گذارى شده است ، كلمهء ابن در سورهء مائده ( 5 / 78 ) بدون الف آمده است ( و عيسى ابن مريم ) .