را از درك صحيح اين پديده باز مىدارد . احتمال هشتمى كه در توجيه اثبات ياء در مثل ( افاين و نباى ) بيان كرده تا اندازهاى تفسير درستى است . همچنين احتمال اول در توجيه زيادت ياء در ( اناى ) و مانند آن . ولى احتمالات زيادى كه علماى رسم ذكر كردهاند ، اين فهم صحيح را زير غبار مىبرد . به اضافه اينكه تعبير از اين انديشه كه الف در ( نباى ) صورت همزه طبق قرائت تحقيق است تعبير روشنى نيست ، زيرا اين تعبير طبق قرائت تخفيف هم جور در مىآيد ( چون همزه در آنجا در حال وقف تبديل به فتحه بلند مىشود ) . آرى اين نوع تعبير گاهى اين فكر را تقويت مىكند كه اساسا علماى رسم ، اصل رسم همزه در رسم عثمانى و جريان آن در اول كلمه بنابر تخفيف را به خوبى درك نكردهاند ، زيرا اين مطلب كه ياء بدان جهت رسم مىشود كه به جواز هر دو امر ( تحقيق و تخفيف ) دلالت كند ، در تعبيرات مختلف آنها در بحث از رسم همزه در رسم عثمانى آشكار است .
ه . زيادت علامت الف پس از لام الف ( لا )
پديدهء ديگرى در رسم همزهء آغازين وجود دارد و آن حالتى است كه لام ابتداء يا قسم به آن ملحق شود و از لحاظ شكل مربوط به پديدهء رسم همزهء آغازين به صورت الف و واو يا الف و ياء مىباشد ، به طورى كه در مثالهاى پيشين گذشت ، ولى با اين پديده تفاوت دارد . پيشوايان رسم روايت كردهاند كه « و لا اوضعوا » در سوره توبه ( 9 / 47 ) و « لا اذ بحنّه » در سوره نمل ( 27 / 21 ) و « لا الى اللّه » در سوره آل عمران ( 3 / 158 ) و « لا الى الجحيم » در سوره صافات ( 37 / 98 ) با دو الف رسم شده است كه در مثال اول ميان لام و واو و در مثال دوم ميان لام و ذال و در دو مثال ديگر ميان دو لام واقع شده است . « 1 » و قاعده در رسم اين مثالها اين بود كه لام داخل بر كلمه به الفى كه در اول آن است متصل شود و به شكل لام الف ( لا ) در آيد ولى نويسندگان مصاحف پس از لام ، الف ديگرى را افزودهاند بدون اينكه در مقابل آن صدايى وجود داشته باشد .
هامش
( 1 ) بنگريد به : ابن ابى داود : ص 108 و مهدوى : ص 96 و دانى : المقنع ، ص 45 و المحكم ، ص 174 مثالهاى اول و دوم در مصحف چاپى با يك الف نوشته شده ولى مثال اول را در مصحف جامع عمرو و مثال سوم را در مصحف تاشكند مىبينيم كه با دو الف رسم شده به همانگونه كه علماى رسم روايت كردهاند .