هر دو حالت ، تخفيف همزه تأثيرى در رسم نمىگذارد ، چون در حالت اولى ، حركت بلند و حرف لين ( واو و ياى صامت ) در علامت مشترك هستند و در حالت دوم حرف مشدّد با يك حرف نوشته مىشود و آن علامت حركت بلندى است كه با همزه قبل از تخفيف بوده كه بعد از تخفيف به حرف لين تبديل شده است . « 1 »
مثال حالتى كه پيش از همزه ، ضمه بلند قرار گرفته : ( السوء ، سوءا ، بالسوء ، قروء ) و مثال حالتى كه پيش از همزه ، كسره بلند قرار گرفته : ( سىء ، جىء ، تفىء ، يضىء ، برىء ، المسىء ، النسىء ، نبىء ، هنيئا ، مريئا ، بريئا ) و مانند آنها .
اگر حركت بلند پيش از همزه فتحه باشد ، در اين حالت تخفيف همزه در وقف با اسقاط همزه خواهد بود و كلمه مانند كلمهاى مىشود كه الف مقصوره دارد و رسم آن با همان حركتى خواهد بود كه همزه دارد .
مثال حالتى كه حركت همزه فتحه است : ( شاء ، جاء ، اضاء ، باء ، ايتاء ، ابتغاء ، تلقاء ، شهداء ، اغنياء ، شفعاء ، حنفاء ، السماء ، النساء ، الفقراء ) و مانند آنها .
مثال حالتى كه حركت همزه ضمه است : ( يشاء ، صفراء ، جزاء ، عطاء ، الفقراء ، الاخلّاء ، شركاء ، اغنياء ، نساء ، اسماء ) مثال حالتى كه حركت همزه كسره است : ( لقاء ، عطاء ، دعاء ، غطاء ، ماء ، مشّاء ، بناء ، السماء ، الضرّاء ، العراء ، الفقراء ، الشهداء ، الضعفاء ، الخلطاء ، الانباء ) و مانند آنها .
اگر همزه تنوين نصب داشته باشد ، مانند ( ماء ، غثاء ، جفاء ، سواء ) و نظير آنها ، كاتبان عادت بر اين دارند كه فقط يك الف ثبت كنند ، با اينكه دو فتحهء بلند يك جا جمع شده ، اولى اصل كلمه و دومى عوض تنوين است . فرقى نمىكند كه تلفظ اين كلمات با اثبات دو فتحه بلند از طريق تغيير آهنگ و يا تغيير درجه گشودن دهان باشد ( البته اگر چنين كارى ممكن و روايت آن صحيح باشد ) و يا اينكه فقط يك الف اثبات گردد ، چون اجتماع دو
هامش
( 1 ) دانى در المقنع ، ص 43 اظهار كرده كه همزه در ( ان تبوء ) ( 5 / 29 ) و لتنوء ( 28 / 76 ) به صورت الف آمده است . ولى به نظر مىرسد كه در اينجا تخفيف همزه به اين صورت بوده كه همزه به يك واو ضعيف متحرك با حركت ربوده شده تبديل شده است كه در اولى فتحه و در دومى ضمه است و ضمه بلند و واو ضعيف پشت سر هم قرار گرفته و فقط شكل يكى از آن دو نوشته شده تا دو شكل متحد در خط يك جا جمع نشود ( الاتقان ، ج 4 ، ص 153 ) الفى كه بعد از واو قرار گرفته شكل همزه نيست بلكه الف زايد پس از واو فعل است .