يا مطابق با مذهبى از مذاهب اهل اعراب است و يا غلطى از كاتب است ، همان گونه كه عايشه گفته است . پس اگر مطابق مذاهب نحويها باشد پس به حمد اللّه غلطى در ميان نيست و اگر مربوط به خطا در نوشتن باشد ، اين جنايت كاتب را نبايد به حساب خدا و رسول گذاشت » .
ابن ابى داود معتقد است كه منظور از « لحن » كه در روايات آمده ، لهجه است و الحان يعنى لهجهها ، مانند قول عمر بن خطاب كه گفت : ما از بسيارى از « لحن » ابىّ دورى مىكنيم كه منظور او لهجه ابىّ است . « 1 » و درباره خبرى كه از عثمان نقل شده مىگويد : در اينجا هم منظور لهجه است و گرنه هرگاه در قرآن غلطى بود كه در كلام عرب جايز نيست ، اجازه نمىداد كه آن را به سوى مردم بفرستند تا آنها قرائت كنند » « 2 » و نيز مىگويد : « 3 » « از نظر من جايز نيست كه همه مردم به اضافه اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بخصوص در كتاب خداوند ، اجتماع بر خطا كنند » .
ابوبكر انبارى نيز رواياتى را كه در اين زمينه از عثمان بن عفّان نقل شده ، رد كرده است .
اين مطلب را سيوطى از او نقل مىكند . « 4 » به نظر او به اين روايات نمىتوان استدلال كرد ، چون آنها روايات منقطع و غير متصل هستند » . همچنين او درباره اين عبارت عثمان كه « در آن غلطى ( لحنى ) مىبينم » گفته است كه منظور غلط در خط قرآن نيست . اگر ما آن را در زبان خود درست بخوانيم ، غلط خط موجب فساد و باعث تحريف از جهت الفاظ و اعراب نيست ، زيرا كه خط مبتنى بر تلفظ است . كسى كه در نوشتههايش غلط بنويسد در گفتههايش هم غلط خواهد گفت ، و البته چنين نبوده كه عثمان فساد در هجاى قرآن را از لحاظ كتابت و تلفظ موكول به بعد كند .
همچنين سيوطى نظر ابن اشته را در مورد روايات منقول از عثمان و توجيهى كه از آنها كرده ، آورده است . او گفته است : « شايد كسى كه اين آثار را از او نقل كرده كلام او را تحريف نموده است و سخنى را كه از عثمان صادر شده به خوبى نفهميده است و اشكال از
هامش
( 1 ) المصاحف ، ص 32 .
( 2 ) همان مصدر و همان صفحه .
( 3 ) همان مصدر ، ص 76 .
( 4 ) بنگريد به : الاتقان ، ج 2 ، ص 271 .