كه با اين قواعد جور در نمىآيد . « 1 » آنها فراموش كردند كه قواعدى كه علما وضع كردهاند در زمانى متأخر از رسم الخط مصحف بوده و نمىتوان آن را معيارى براى ويژگيهاى رسم مصحف قرار داد و علما ظواهر رسم مصحف را اساسى براى ساخت قواعد خود قرار دادهاند و اين پس از هماهنگ ساختن قواعد متعددى صورت گرفت كه ظواهر نوشتاريهاى مشخصى از آن پيروى مىكرد .
به هر حال اين ويژگيهاى نوشتارى كه از قواعد جديد هجايى پيروى نمىكند همواره محل بحث و سؤال انگيز بوده است و نظر دانشمندان در توجيه آن متفاوت و حتى گاهى متناقض است تا جايى كه بعضى از آنها اين ويژگيها را به خطاى كاتب نسبت دادهاند و بعضى به توقيفى بودن آنها معتقد شدهاند و اينكه آنها داراى اسرار باطنى هستند كه جز با فتح ربانى بر كسى كشف نمىشود . چيزى كه آنها را به اين سخنها وادار كرده ناآگاهى آنها از بعد تاريخى كتابت است . آنها همگى اعتقاد داشتهاند كه اصل در كتابت موافقت خط با تلفظ است . « 2 » و گفتهاند كه : اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم وقتى مصحف را مىنوشتند از اين قواعد خارج شدند . « 3 » در حالى كه آنها هجايى را كه مطابق با قواعد زمان آنها بود به كار بردند قواعدى كه مربوط به دورههاى قبل از نسخه بردارى از مصحف مىباشد .
در اينجا ممكن است بعضى از جهت گيريهاى علماى پيشين را در مورد ويژگيهاى رسم عثمانى كه خارج از قواعد دانشمندان علوم عربى است و تحليل و توجيه اين ويژگيها ، به دست آورد كه مهمترين آنها عبارتند از :
هامش
( 1 ) بنگريد به : ابن جزرى : النشر ، ج 2 ، ص 128 و قسطلانى ، ج 1 ، ص 285 .
( 2 ) بنگريد به : فصل مقدماتى .
( 3 ) مايه تأسف است كه اين سخن را در عصر حاضر از تريبون « مجمع اللغة العربية فى القاهرة » بشنويم . شيخ ابراهيم حموش ( مجله مجمع ، سال 1955 ، ج 1 ، ص 57 ) در يك سخنرانى كه درباره رسم الخط مصحف در كنفرانس همان مجمع ايراد كرده ، گفته است : « اصل در خط اين است كه تصويرى از حروف هجاى ملفوظ باشد به گونهاى كه تلفظ با كتابت مطابقت كند ولى علماى رسم مصحف اين اصل را كوبيدهاند ! و استثناهاى آنها در حروف بخصوص حرف همزه زياد است و اما رسم مصحف دقت در آن روشن مىكند كه اين رسم در بسيارى از موارد مخالف اصل و حتى مخالف قواعد دانشمندان رسم مىباشد . . . »