ميان مردم اختلافى در آن نيست و لذا در اين كتاب خود متعرض اين دو روش نشديم » و بر طبق همين مبنا ابو حيان گفته است : « 1 » « در نگارش سه اصطلاح وجود دارد : اصطلاح عروض ، اصطلاح كتابت مصحف و اصطلاح كتابت به سبكى غير از اين دو سبك . »
به نظر مىرسد كه در همان اوايل كار تلاشهايى صورت گرفته تا صورتهاى بعضى از كلماتى كه ميان نويسندگان معمول بوده ، وارد در مصحف گردد . و لذا دانى نقل مىكند كه به مالك امام مدينه ( متوفى 179 ه ) گفته شد كه : « نظر تو درباره كسى كه مىخواهد امروز مصحفى را بنويسد چيست ؟ آيا او مطابق با هجايى كه مرد امروز ساختهاند بنويسد ؟ او گفت : اين را جايز نمىدانم بلكه بايد مطابق با نويسندگان عهد نخست بنويسد » « 2 » و نيز روايت شده كه از او درباره حروفى مانند واو و الف پرسيده شد كه آيا مىتوان آنها را در مصحف تغيير داد ؟ گفت : نه . « 3 » دانى در دنباله اين مطلب مىافزايد كه منظور او واو و الف زايده است كه در رسم وجود دارند ولى در تلفظ خوانده نمىشوند .
دانشمندان در آنچه كه مالك گفته است اتفاق نظر دارند . « 4 » دانى پس از نقل عقيده مالك مىگويد : « در ميان دانشمندان امت كسى مخالف او نيست . « 5 » حتى امام احمد بن حنبل ( 146 - 241 ه ) گفته است : مخالفت با مصحف امام حتى در يك واو و يا و الف و مانند آنها حرام است و ابو بكر احمد بن حسين بيهقى ( متوفى 458 ه ) در شعب الايمان گفته است : كسى كه مصحفى را مىنويسد سزاوار است كه بر هجايى كه مصحف را با آن نوشتهاند محافظت كند و با پيشينيان مخالفت ننمايد و چيزى را از آن تغيير ندهد چون آنها در مقايسه با ما ، علم افزونتر و قلب و زبان صادقتر و امانتدارى بيشترى داشتند . بنابراين نبايد بر خود اين گمان را ببريم كه اشتباهات آنها را تصحيح مىكنيم . « 6 » و لبيب گفته است : « 7 »
هامش
( 1 ) سيوطى : همع الهوامع ، ج 2 ، ص 243 و بنگريد به : زركشى ، ج 1 ، ص 376 .
( 2 ) دانى : المقنع ، ص 10 - 9 .
( 3 ) همان مصدر ، ص 28 . و بنگريد به : قسطلانى ، ج 1 ، ص 279 .
( 4 ) جعبرى در شرح عقليه گفته است : اين مذهب ائمه چهار گانه است ( بنگريد به : احمد بن مبارك : الابريز ، ط 1 ، مطبعه ازهريه مصر 1306 ه ص 146 .
( 5 ) دانى : المقنع ، ص 10 و بنگريد به : سيوطى : الاتقان ، ج 4 ، ص 146 .
( 6 ) سيوطى : الاتقان ، ج 4 ، ص 146 و بنگريد به : قسطلانى ، ج 1 ، ص 279 و مهدوى ، ص 75 .
( 7 ) بنگريد به : الدرة العقليه ، برگ 30 ب .