به عهده گرفت و در آنجا به مردم قرائت مىآموخت و شك نيست كه او همان مصحفى را كه عثمان به شام فرستاده بود ، در اختيار داشت و از او رواياتى درباره مصحف اهل شام « 1 » نقل شده است و عبد اللّه بن عامر ( متوفى 118 ه ) قرائت را از ابو الّدرداء اخذ كرده بود و در قرائت پيشواى اهل شام بود ، به اضافه رواياتى كه از او درباره مصحف شهر خود نقل شده است « 2 » و يحيى بن حارث ذمارى ( متوفى 145 ه ) از ابن عامر اخذ كرد و از او نيز در اين باره رواياتى نقل شده است ، « 3 » و از كسانى كه اهل شام بود و از او درباره رسم روايت شده ، هشام بن عمار ( متوفى 245 ه ) بود كه در زمان خود پيشواى اهل دمشق بود . « 4 »
اين پيشوايان قرائت ، ستون اصلى روايت درباره رسم مصحف بودند . اينها روش رسم كلمات در مصاحف شهرهاى خود را نقل كردهاند . ولى در اينجا نكته مهمى وجود دارد و آن اينكه اينها در موارد بسيارى راجع به رسم غير مصاحف خودشان هم سخن گفتهاند و اين بدان جهت بود كه آنها براى طلب علم و يا حجّ مسافرت مىكردند و فرصت آن را به دست مىآوردند كه بر مصاحف شهرهاى ديگر هم دست يابند و لذا از ابو عمرو بن علاء و ايوب بن متوكل و يزيدى و ابو عبيد و ابو حاتم سهل بن محمد سجستانى ( متوفى 250 يا 255 ه ) و ابن مجاهد ( متوفى 324 ه ) كه همگى اهل عراق بودند ، از مصاحف اهل مكه و غير آن روايت نقل شده است . « 5 »
روايتها راجع به رسوم مصاحف شهرها از همان آغاز نزد علما بسيار بود و لذا تأليفاتى درباره اختلاف رسوم مصاحف شهرها به وجود آمد و به هر كدام از ابن عامر و كسايى و فرّاء و خلف ، كتابى در اين باره نسبت داده شده كه به زودى به آنها اشاره خواهيم كرد .
در كنار روايات اين پيشوايان ، خود مصاحف نيز مصدرى براى رسم عثمانى است و مؤلفان ، ابتدا روايات پيشينيان را نقل مىكنند و در بسيارى از موارد پس از نقل روايات ،
هامش
( 1 ) ابو عبيد : فضائل القرآن ، لوح 45 و دانى : المقنع ، ص 79 و 102 .
( 2 ) دانى : المقنع ، ص 88 ، 102 ، و 110 .
( 3 ) همان مصدر ص 90 .
( 4 ) همان مصدر ، ص 52 .
( 5 ) همان مصدر ، ص 16 ، 34 ، 38 و 41 و غير آن .