واگذار شود ، به زحمت مىافتد و خسته مىشود » . « 1 »
همان گونه كه براى قرائت قرآن در شهرها پيشوايانى شهرت يافتهاند همين طور اين پيشوايان در ضبط رسم مصاحف و مطابقت آنها با مصحف امام كه به آنها محوّل شده است ، عنايت نشان دادهاند ، و نيز مصاحفى كه از روى نسخههاى مادر استنساخ شدهاند جايگزين نسخههاى اصل شدهاند چون اين نسخهها از آنها نقل شده است ، « 2 » و اين پيشوايان از مصاحف عثمانى ( چه نسخههاى اصل و چه نسخههاى فرع ) روش رسم كلمات را روايت كردهاند « 3 » و به مجرد اينكه اين روايتها به عصر تدوين علوم رسيده ، دانشمندان در همان آغاز آنها را در كتابهاى خود ثبت كردهاند و اين كتابها براى كسى كه مىخواسته مصحفى را بنويسد دستمايهاى در جهت حفظ صورتهاى كلمات و مرجعى در كنار مصاحف ديگر شده است ، آنگاه به مرحلهاى مىرسيم كه مىبينيم دانشمندان رسم بعضى از كلمات را در مصاحف شهرها مانند مصحفهاى مدينه و مكه و مصحفهاى اهل شام و عراق با هم مقايسه كردهاند .
و على رغم اينكه كتابهاى اوليه درباره رسم مصحف به دست ما نرسيده است ، كتابهايى كه به دورههاى متاخر مربوط مىشوند ، محتواى آنها را نقل كردهاند و مىبينيم كه مؤلف مطلب خود را به پيشينيان نسبت داده به اضافه مطالبى كه با ملاحظه آن روايات و با نقل از مصاحف عصر خود ، تدوين نموده است .
در هر شهرى از شهرها دانشمند مهمى ظاهر شده و آنچه را كه در مصحف شهر خود ديده روايت كرده است ، چون پيشوايان قرائت در كنار روايت كردن كيفيت قرائت ، چگونگى رسم كلمات را نيز روايت كردهاند . همان گونه كه مدينه پيامبر ، خانهاى براى سنت و حديث بود ، خانهاى براى قرائت و رسم قرآن هم بود ، و از جمله كسانى كه رسم مصحف اهل مدينه را از آنها نقل كرده ، عبد الرحمن بن هرمز الاعرج ( متوفى 117 يا 119
هامش
( 1 ) عقيلى ، لوح 29 .
( 2 ) بنگريد به : علم الدين سخاوى : الوسيله برگ 13 ب و ما رغنى ( ابراهيم بن احمد ) : دليل الحيران شرح مورد الظمان ، قاهره ، دار القرآن 1974 ص 17 .
( 3 ) بنگريد به : فؤاد سرگين : تاريخ التراث العربى ، قاهره ، الهيئة المصرية للتاليف و النشر ، مجلد 1 ، ص 147