صحبت كرده و سعى نموده كه به پرسش زير پاسخ بدهد : آيا قرآن مطابق كدام لهجه از لهجههاى عرب نازل شده است ؟ آيا مطابق با تمام لهجهها نازل شده و يا بعضى از لهجهها منظور بوده است ؟ سپس پاسخ داده كه قرآن طبق بعضى از لهجه و نه تمام لهجهها نازل گرديده ، زيرا معلوم است كه زبانها و لهجههاى عرب بيش از هفت نوع است و نمىتوان آنها را شمارش كرد و لذا او نظر داده كه معناى حديث اين است كه قرآن با هفت لغت و لهجه نازل شده و به قرائت با هفت لهجه امر شده است . « 1 » . بنابراين ، او اين سخن را كه معناى حروف هفتگانه همان هفت معناست ، نفى مىكند و چنين استدلال مىكند كه احاديثى كه در اين باره وارد شده است ، به اين مطلب دلالت دارد كه آنها درباره قرآن با يكديگر اختلاف كردند و بعضى از آنها با بعضى ديگر فقط درباره تلاوت مخالف بودند ولى درباره معانى اختلافى نداشتند . « 2 » او نظر خود را درباره حروف هفتگانه به روشنى بيان مىكند و مىگويد : « 3 » « حروف هفتگانه كه خداوند قرآن را بر اساس آن نازل كرده ، همان لهجههاى هفتگانه در يك حرف و يا يك كلمه است كه الفاظ مختلف و معانى يكى است ، مانند كسى كه مىگويد : ( هلمّ ، تعال ، اقبل ) و مانند قول خداوند : « ما ينظرون الّا زقية » و « الّا صيحة » او معتقد است كه شش تا از آن از ميان رفته است و باقيمانده كه يك حرف است ، همان است كه عثمان قرآن را بر آن اساس جمع آورى نموده است ، و اما اختلاف قرائات مانند رفع و نصب و جر و يا سكون و حركت در كلمه و يا انتقال حرفى به جاى ديگر با اتحاد شكل ، به نظر طبرى ، از معناى حديث حروف هفتگانه بيگانه است . « 4 »
از اين سخن فهميده مىشود كه به نظر طبرى صورتهاى اختلاف جز در موردى كه كلمهاى با كلمه مرادف خود جابجا شود ، داخل در معناى حديث حروف هفتگانه نيست ، يعنى اينكه به نظر او هر موردى كه خارج از خط مصحف است ولى روايت آن ثابت شده ، داخل در تحت حديث حروف هفتگانه مىباشد و حديث شامل وجوه قرائاتى از خط مصحف كه احتمال داده مىشود ، نيست .
هامش
( 1 ) تفسير ، ج 1 ، ص 47 .
( 2 ) همان مصدر ، ج 1 ، ص 48 .
( 3 ) همان مصدر ، ج 1 ، ص 58 - 57 .
( 4 ) همان مصدر ، ج 1 ، ص 55 .