بيان وجوه اختلاف در قرائت را ضمن هفت وجه مىآورد و از آنچه كه ابن قتيبه گفته بيرون نمىرود جز اينكه وجوه اداى كلمات را نيز داخل در وجه اولى كه ابن قتيبه آورده ، مىكند .
مكى ذكر مىكند كه طبرى عقيده خود را كه در معناى حديث حروف هفتگانه ذكر كرده و در تفسير خود بيان كرده ، با آنچه كه در كتاب قرائات خود گفته ، نقض كرده و گفته است هر قرائتى كه صحيح باشد از حروف هفتگانه محسوب مىشود و ما نبايد كسى را كه با آن قرائت مىخواند تخطئه كنيم البته اگر آن قرائت با خط مصحف مطابق باشد ، و اگر با خط مصحف مطابق نباشد آن قرائت را كنار مىگذاريم و درباره آن سخنى نمىگوييم .
سپس مكى مىگويد : « 1 » « با اين سخن ، طبرى اعتراف مىكند كه هر اختلافى كه با خط قرآن مطابق باشد ، داخل در حروف هفتگانه است و اين همان چيزى است كه ما به آن معتقديم در حالى كه در سخنى كه پيش از اين از او نقل كرديم آمده است كه تمام اختلافاتى كه موافق خط قرآن است همگى يك حرف محسوب مىشود و شش حرف از هفت حرف از بين رفته و به آن عمل نمىشود . و اين يك سخن متناقضى است » ابو عمرو دانى ( متوفى 444 ه ) نيز در كتاب « جامع البيان » درباره اين حديث سخن گفته است . او با وجود اهميت مطلب ، چيزى بر آنچه كه پيشينيان او گفتهاند ، اضافه نمىكند . « 2 »
همچنين درباره اين حديث ، صاحب كتاب « المبانى » كه آن را در سال 425 ه تاليف كرده در مقدمه كتابش « 3 » و ابن عطيه ( متوفى 543 ه ) در مقدمه تفسيرش « الجامع المحرر » « 4 » و بلوى ( متوفى 604 ه ) در « الف با » « 5 » و علم الدين سخاوى ( متوفى 643 ه ) در « جمال القرّاء » « 6 » و قرطبى ( متوفى 671 ه ) در « احكام القرآن » « 7 » بحث كردهاند و قرطبى گفته ابو حاتم محمد بن
هامش
( 1 ) همان مصدر ، ص 20 .
( 2 ) برگ 4 ب - 7 ب .
( 3 ) ص 234 - 210 .
( 4 ) ص 274 - 265 .
( 5 ) ج 1 ، ص 213 - 210 .
( 6 ) برگ 86 ب .
( 7 ) ج 1 ، ص 42 .