شايد بعد از اين سخن مفيد باشد كه متن كلام ابو عبيد را درباره حديث حروف هفتگانه و بيان معناى آن در اينجا ذكر كنيم . ما اين سخن را از دو كتاب او نقل مىكنيم : يكى « فضائل القرآن » كه خطى است و ديگرى « غريب الحديث » كه بلوى از آن نقل كرده و اين كتاب چاپ شده است . ابو عبيد در فضائل القرآن پس از نقل ده روايت درباره حروف هفتگانه مىگويد : « 1 » « اين احاديث همگى بر حروف هفتگانه تواتر دارند مگر يك حديث كه از سمرة بن جندب نقل شده است . عثمان از خالد و او از سلمه و او از قتاده و او از حسن و او از سمرة بن جندب نقل مىكند كه پيامبر فرمود : قرآن بر من بر سه حرف نازل شده است . ابو عبيد مىگويد : ما حديث مزبور را جز هفت حرف نمىدانيم چون همين مشهور است . » ابو عبيد در كتاب « غريب الحديث » سخنى دارد كه ادعاى گلدزيهر را باطل مىكند « 2 » « و ابو عبيد گفت : در حديثى از پيامبر آمده كه فرمود : قرآن بر هفت حرف نازل شده است كه همه آنها كفايت مىكند و شفا مىدهد . و بعضيها آن را روايت مىكنند پس همان گونه كه تعليم داده شدهايد بخوانيد .
« ابو عبيد گفت : سخن پيامبر كه فرمود : « هفت حرف » منظور هفت لهجه از لهجههاى عرب است و معناى آن اين نيست كه در يك حرف هفت وجه جايز است ما چنين چيزى را نشنيدهايم ولى مىگوييم كه اين لغات و لهجهها در قرآن پراكنده است . بعضى از آن با لهجه قريش و بعضى با لهجه هذيل و بعضى با لهجه هوازن و بعضى با لهجه اهل يمن و ساير لهجههاست و با اين وجود معانى آن يكى بيشتر نيست . و از چيزهايى كه اين مطلب را روشن مىكند ، سخن ابن مسعود است كه گفت : من به قاريان گوش دادم و ديدم كه نزديك به هم مىخوانند ، پس همان گونه كه تعليم داده شدهايد ، بخوانيد و آن مثل قول يكى از شماهاست كه مىگويد : « هلمّ » يا مىگويد : « تعال » ابن سيرين نيز گفته است : آن مانند قول شماست كه مىگوييد : « هلمّ ، تعال و اقبل » سپس ابن سيرين اين سخن را تفسير مىكند و
هامش
بيشتر نيست و در حلال و حرام اختلاف ندارد » بنگريد به : فضائل القرآن لوح 46 ، و بلوى ، ج 1 ، ص 210 و عزّ عبد السلام :
الفوائد ، ص 31 و نيز بنگريد به : سيوطى ، الاتقان ، ج 1 ، ص 137 - 136 .
( 1 ) لوح 47 .
( 2 ) ج 3 ، ص 161 - 159 .