داشته ولى تطور لغت ، استعمال آنها را از بين برده اما در نوشتن كه كمتر تغيير پذير است به همان شكلهاى قبلى باقى مانده است . ما اين مطلب را در فصل مقدماتى بيان كرديم .
پيش از آنكه به پرسشى كه مطرح كرديم پاسخ بدهيم ، لازم است كه تا حد توانايى مفهوم حروف هفتگانه را تعيين كنيم و رابطه قرائتهاى مختلف با آن را دريابيم و شايد مناسب اين باشد كه پيش از بررسى اين مطلب درباره حديث حروف هفتگانه سخن بگوييم چون اين حديث مقام مهمى در تاريخ قرآن دارد . « 1 »
اولا : آيا حديث حروف هفتگانه حديث صحيحى است ؟
به نظر مىرسد كه سخن گفتن درباره توثيق سند حديث حروف هفتگانه و ذكر دليل بر صحت و تواتر آن ، سخن زايدى باشد زيرا كه علما به طور گسترده بر آن اجماع كردهاند و روايات بسيارى با مضمونهاى نزديك به هم و به طور متواتر بر معناى واحدى دلالت دارند و آن اينكه « اين قرآن بر اساس حرف حرف نازل شده آنچه در توان داريد از آن بخوانيد » اين حديث از طريق بيست و چهار صحابى و چهل و شش سند وارد شده است و بخارى و مسلم و ديگر پيشوايان حديث آن را نقل كردهاند . « 2 » و ابو عبيد قاسم بن سلام « 3 » و ابو عمرو دانى « 4 » و ابن قاصح « 5 » بر تواتر آن تصريح نمودهاند .
با وجود اينكه ابو عبيد به تواتر اين حديث تصريح كرده ، عجيب است كه « گلدزيهر » هنگامى كه درباره اين حديث سخن مىگويد ، به ابو عبيد چنين نسبت مىدهد كه گويا او گفته است : « اين حديث شاذّ و بدون سند است » « 6 » و سخن خود را با ايجاد شك و ترديد
هامش
( 1 ) بنگريد به : دكتر عبد الصبور شاهين : تاريخ القرآن ، ص 23 .
( 2 ) همان مصدر ص 30 درباره اين حديث رجوع كنيد به : ابو عبيد : فضائل القرآن ، لوح 47 - 46 و بخارى ، ج 6 ، ص 227 و مسلم بن الحجاج القشيرى : الصحيح ، قاهره ، دار احياء الكتب العربيه 1954 ، ج 1 ، ص 563 - 560 و طبرى : تفسير ، ج 1 ، ص 46 - 21 و مكى : الابانه ، ص 69 - 62 و سيوطى : الاتقان ، ج 1 ، ص 131 و روايات طبرى را در كتاب : تاريخ القرآن تاليف دكتر عبد الصبور شاهين ، ص 245 - 229 همراه با نقد آنها ملاحظه فرماييد .
( 3 ) فضائل القرآن ، لوح 46 و بنگريد به : زركشى ، ج 1 ، ص 212 .
( 4 ) جامع البيان ، برگ 4 ب .
( 5 ) ابن قاصح ( ابو البقاء على بن عثمان ) : تلخيص الفوائد و تقريب المتباعد ط 1 ، قاهره ) مصطفى البابى الحلبى ، 1949 ، ص 13 .
( 6 ) گلد زيهر : مذاهب التفسير الاسلامى ( ترجمه عربى ) قاهره ، مكتبة الخانجى 1955 ، ص 54 .