مصحف را در زمان ابوبكر انجام داد . در وجود زيد بن ثابت صفاتى جمع شده بود كه او را شايستهء انجام نيكوى اين عمل مىكرد . او در سايه وحى پرورش يافته بود ، زيرا او زمان هجرت پيامبر به مدينه يازده سال داشت . « 1 » و روايت شده است كه او گفت : « 2 » « هنگام ورود پيامبر به مدينه ، مرا نزد آن حضرت آوردند و گفتند : يا رسول اللّه اين كودكى از بنى النجار است و از آنچه كه بر تو نازل شده هفده سوره را حفظ كرده است ، و من آن سورهها را بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم خواندم كه باعث تعجب پيامبر شد » پيامبر در جنگ بدر گروهى را از لحاظ سنّى كوچك دانسته بود و آنها را از شركت در جنگ باز داشته بود كه يكى از آنها زيد بن ثابت بود و لذا او در جنگ بدر شركت نداشت ولى در جنگ احد و مشاهد ديگر شركت داشت « 3 » و در جنگ يمامه تيرى به سوى او پرتاب شد ولى به او آسيبى نرسيد . « 4 »
ذهبى روايت مىكند : روزى كه زيد بن ثابت از دنيا رفت ، ابن عمر گفت : « 5 » خداوند او را رحمت كند او در خلافت عمر ، عالم مردم بود . عمر صحابه را در شهرها متفرق كرده بود و از اينكه با رأى خود فتوا بدهند نهى كرده بود ، ولى زيد را در مدينه نگهداشته بود كه براى مردم مدينه فتوا بدهد . ابن سعد نقل مىكند كه سليمان بن يسار ( 34 - 107 ه ) گفت : « 6 » نه عمر و نه عثمان در قضاوت و فتوا و فرايض و قرائت كسى را بر زيد بن ثابت مقدم نمىكردند . و روايت شده است كه عامر شعبى گفت : « 7 » زيد بن ثابت در قرآن و فرايض بر مردم غلبه داشت و از اين گذشته او قرآن را حفظ كرده بود و آن را مطابق با آخرين عرضهاى كه جبرئيل عليه السلام در سال رحلت پيامبر بر آن حضرت ارائه كرده بود ، مىخواند « 8 » . زيد در عهد عمر و عثمان و على كه در مدينه بود ، در رأس قضاوت و فتوا و قرائت و فرايض بود ،
هامش
( 1 ) ابن قتيبه : المعارف ، ص 113 و ابن عبد البر ، ج 2 ، ص 537 و ذهبى : سير اعلام النبلاء ، ج 2 ، ص 207 .
( 2 ) باقلانى ، ص 370 و ذهبى : مصدر پيشين ، ج 2 ، ص 207 .
( 3 ) ابن عبد البر ، ج 2 ، ص 537 .
( 4 ) همان مصدر ، ج 2 ، ص 538 .
( 5 ) سير اعلام النبلاء ، ج 2 ، ص 310 .
( 6 ) الطبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 359 .
( 7 ) مكى : الابانه ، ص 53 و بنگريد به : ابن عبد البر ، ج 2 ، ص 539 .
( 8 ) دانى : المقنع ، ص 121 و بنگريد به : بخارى ، ج 6 ، ص 229 و كتاب : الهجاء از يك نويسنده ناشناخته ( خطى ) نسخهاى از آن به صورت ميكرو فيلم در معهد المخطوطات وجود دارد برگ 2 ، أ .