بلكه بيعت ولايتعهدى مرا در طول بيعت خويش براى پس از خود مىخواست . البته ، چون مقصود را حاصل مىديد ، ديگر به استدلال و بحث با وى نپرداخت .
چنين بود ماهيت بيعت يزيد و چگونگى انجامش در زمان معاويه ، اما وقتى معاويه مرد ، جاه طلبان و دنياپرستانى مثل پسر عمر دورش را گرفته با تهديد و تطميع از اين و آن برايش بيعت گرفتند ، و با تقرير بيعت آن تبهكار بىشرم و همكارى در راه گناه و تجاوز و انحراف - در حالى كه خدا مىفرمايد : در راه نيكى و پرهيزكارى همكارى كنيد نه بر سر گناهكارى و تجاوز - و فراهم ساختن اختلاف و تجزيهء امت و مخالفت با اصحاب صالح و تابعان نيكو سيرت ، سبب گشتند كه تخت سلطنت يزيد استوار گردد و به انجام نقشههاى شيطانى و جناياتش قادر آيد و بتواند سپاه مسلم بن عقبه را مجهز و اعزام دارد و خون و مال ساكنان مدينه و حرم پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله را براى آنها حلال سازد و اجازه دهد به مدت سه روز هركه را خواستند ، بكشند و هرچه را خواستند ، بدزدند و بربايند كه در جريان آن هفتصد تن از پيروان و حاملان قرآن به قتل رسيدند .
بلاذرى مىنويسد : در جنگ حرّه از شخصيتهاى قريش هفتصد و اندى به قتل رسيدند و اين غير از انصارى است كه كشته شدند و در ميانشان جمعى از اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بودند . اصحابى كه تحت شكنجه كشته شدند ، عبارتند از : عبد اللّه بن حنظله ، ملقب به غسيل الملائكة كه به همراه او هشت فرزندش نيز كشته شدند ، معقل بن سنان اشجعى ، عبد اللّه بن زيد ، فضل بن عباس بن ربيعه ، اسماعيل بن خالد ، يحيى بن نافع ، عبد اللّه بن عتبه ، مغيرة بن عبد اللّه ، عياض بن حمير ، محمد بن عمرو بن حزم ، عبد اللّه بن ابى عمرو ، و عبيد اللّه و سليمان دو پسر عاصم . از آن مهلكه ، ابو سعيد خدرى و جابر بن عبد اللّه انصارى و سهل بن سعد را خدا نجات داد « 1 » و پيامبر گرامى دربارهء شهيدان واقعهء حرّه مىفرمايد : آنان پس از اصحابم بهترين افراد امت من هستند . « 2 » پس از اين قتل عام ، تنى چند كه جان به در برده بودند ، مجبور شدند به اين مضمون بيعت كنند كه بردهء
هامش
( 1 ) . انساب الاشراف : 5 / 42 ؛ الاستيعاب : 1 / 258 ؛ تاريخ ابن كثير : 8 / 221 ؛ الاصابة : 3 / 473 ؛ وفاء الوفاء : 1 / 93 .
( 2 ) . روض الانف : 5 / 185 .