تخطي إلى المحتوى الرئيسي

كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 221

مساهمون:

ص٢٢١
إن قلت : فما معنى ما اشتهر من كون المصدر أصلا في الكلام ؟ قلت : مع أنّه محلّ الخلاف ، معناه أن الذي وضع أولا بالوضع الشخصي ، ثم بملاحظته وضع نوعيّا أو شخصيا سائر الصيغ التي تناسبه ، مما جمعه معه مادة لفظ متصورة في كل منها و منه ، بصورة و معنى كذلك ، هو المصدر أو الفعل ، فافهم . ثم المراد بالمرة و التكرار ، هل هو الدفعة و الدفعات ؟ أو الفرد و الأفراد ؟ و التحقيق : أن يقعا بكلا المعنيين محل النزاع ، و إن كان لفظهما ظاهرا في المعنى الأول ،
شرح
اگر بگوييد : بنابراين ، معناى اين عبارت مشهور كه « مصدر اصل كلام است » چيست ؟ گوييم : افزون بر اينكه در اين سخن اختلاف‌نظر است [ و برخى از ادبا نظرات ديگرى داده‌اند ] ، معناى « مصدر اصل كلام است » آن است كه [ مبدأ ساير مشتقات ، مصدر است و اطلاق اصل به ملاحظهء اشتقاق و اخذ نبوده ، بلكه ] آنچه ابتدا با وضع شخصى ، وضع شده [ يعنى شخص اين لفظ ( مثلا « ضرب » ) با همين شكلى كه دارد براى اصل زدن وضع شده ] و سپس ساير صيغه‌هايى كه با آن تناسب دارد ، و قدر جامعشان مادّه لفظى و معنايى است با ملاحظهء آن وضع شده‌اند و [ اين‌قدر جامع ] در هركدام از آن صيغه‌ها و وضع اولى [ - مصدر ] متصور بوده ، و به صورت نوعى يا شخصى وضع شده ، آيا مصدر است يا فعل ؟ [ كه آن جملهء مشهور مىگويد : مصدر است . بنابراين ، مصدر اصل كلام است ، يعنى مصدر موضوع اولى است ] ، فافهم .

مراد از مرّه و تكرار

حال ، مراد از مرّه و تكرار ، آيا دفعه و دفعات است ؟ يا فرد و افراد ؟ [ مثلا در « اعتق الرقبه » دفعه ، يعنى يك گروه چندتايى ، و دفعات يعنى چند گروه چندتائى ، فرد يعنى يك رقبه و افراد يعنى چند بار كه در هربار يك رقبه آزاد كند ] . تحقيق آن است كه مرّه و تكرار ، به هردو معنا ، مورد نزاع هستند . هرچند لفظ