إرادة عين جارية و عين باكية من تثنية العين حقيقة ، لما كان هذا من باب استعمال اللفظ في الأكثر ، لأن هيئتهما إنما تدل على إرادة المتعدد مما يراد من مفرد هما ، فيكون استعمالهما و إرادة المتعدد من معانيه ، استعمالهما في معنى واحد ، كما إذا استعملا و أريد المتعدد من معنى واحد منهما ، كما لا يخفى .
نعم لو أريد مثلا من عينين ، فردان من الجارية ، و فردان من الباكية ، كان من استعمال العينين فى المعنيين ، إلا أن حديث التكرار لا يكاد يجدي في ذلك أصلا ، فإن فيه إلغاء قيد
شرح
و جمع ] بهگونهء حقيقت كافى بدانيم ، بهطورى كه بتوان از تثنيهء « عين » حقيقتا عين جاريه و عين باكيه را اراده كرد [ بايد گفت : ] اين ، از باب استعمال لفظ در بيش از يك معنا نيست ، [ بلكه استعمال در معناى خود كلمه است ] ، زيرا هيئت تثنيه و جمع دلالت دارد بر ارادهء مصاديق متعددى كه از معناى مفرد اراده شده است [ تثنيه بر دو چيز دلالت دارد و اكنون نيز در دو چيز ( دو فرد يا دو معنى و طبيعت ) استعمال شده است و همچنين است در جمع و همانسان كه اگر دو يا سه فرد از يك طبيعت مراد بود ، استعمال در اكثر محسوب نمىشد ، به همين ترتيب اگر دو يا سه طبيعت نيز مراد باشد استعمال در بيش از يك معنا نيست ، تا بحث شود كه حقيقت است يا مجاز ] . بر اين اساس ، استعمال و اطلاق اين دو و ارادهء معانى متعدد از آنها ، از باب استعمال لفظ در معناى واحد مىباشد . بدانسان كه اگر لفظ اين دو استعمال شود و مصاديق متعدد از معناى مفردشان اراده شود [ از قبيل استعمال لفظ در معناى واحد مىباشد ] . چنان كه مخفى نيست .
آرى اگر از « عينان » ، « دو فرد از معناى جاريه و دو فرد از معناى باكيه » اراده شود ، از قبيل استعمال لفظ در دو معنا خواهد بود ، ولى تمسك به تكرار مفرد [ كه گفتيد تثنيه و جمع به منزلهء مفردات عطف شده بر هم است ] در حقيقت بودن استعمال در اكثر ، در تثنيه ، از اساس مفيد نيست ؛ زيرا در اين استعمال به ناچار قيد وحدت نيز كه [ نزد شما ] معتبر است بايد حذف شود ، زيرا [ در نظر شما ] تثنيه ، براى