روز جمعه يا غير جمعه براى نماز يا غير نماز پيش از ديگران به محل مباحى در مسجدى بنشيند ، از ديگران ذى حقتر به آن مكان خواهد بود و به موجب اين حديث حرام است اگر ديگرى او را از آنجا برخيزاند . « 1 » قسطلانى مىگويد : از اين نهى ، حرمت آشكار است و جز با دليل نمىتوان ظهور حرمت آن را نديده گرفت . بنابراين ، روا نيست كه كسى از جايش برخيزانده شود تا به جايش بنشينند ، زيرا هركه بر تصرف مباحى پيشى گيرد ، به آن ذى حقتر از ديگران است « 2 » ، احمد حنبل حديث ديگرى آورده به اين مضمون كه هركس پس از خروج امام جماعت از مسجد ، از روى گردن مردم عبور كند يا دو نفر را كه كنار هم نشستهاند پس زند ، براى عبورش چنان است كه پشت خويش به آتش كشيده باشد ، و پس زدن دو نفر به اين هم اطلاق مىشود كه كسى دو نفر را از جايشان به كنارى زند تا بين آن دو بنشيند . « 3 » شوكانى مىگويد : هر كه پيش از ديگران جاى مباحى را خواه در مسجد يا غير مسجد و روز جمعه يا غير آن و براى نماز يا عبادتى ديگر بگيرد ، براى توقف در آنجا از ديگران ذى حقتر است و بر ديگران حرام است كه او را از آنجا بلند كنند و خود بنشينند . « 4 »
بنابر آنچه گذشت ، كار عثمان كه عبد الرحمن را از جايش برخيزاند كه ذى حقتر از ديگران به آن بوده است ، و چندين بار با زدن دست بر شانه و پشتش به او اخطار كرد كه جايش را به وى بدهد ، كار ناروا و حرامى بوده و با سنت ثابت ناسازگار است .
بهعلاوه ، مگر قرآن را يكشبه مىتوان ختم كرد ؟ شايد اگر آن شب از شبهاى بلند زمستان مىبود و عثمان بلافاصله بعد از نماز عشا به حجر مىآمد و زبانى روان و بيانى رسا داشت - كه ما هيچيك را نمىدانيم و براى ما قطعى نيست - احتمال مىرفت كه ممكن بوده باشد .
وانگهى مگر عثمان همان كسى نيست كه وقتى به منبر بالا رفت ، لرزه بر اندامش افتاد
هامش
( 1 ) . شرح مسلم ، در حاشيهء ارشاد السارى : 8 / 479 .
( 2 ) . ارشاد السارى : 2 / 169 .
( 3 ) . مسند احمد حنبل : 3 / 417 .
( 4 ) . نيل الاوطار : 3 / 306 .