مروزى مىگويد : از احمد حنبل پرسيدم : عبد الوهاب ثقه و مورد اعتماد است ؟ گفت :
چه مىگويى ؟ ثقه و مورد اعتماد ، يحيى قطان است . ساجى مىگويد : راستگويى است كه نزد علماى رجال و حديثشناسان قوى شمرده نمىشود . بخارى مىگويد : به نظر آنان قوى شمرده نمىشود ، اما رواياتش قابل يادگيرى و حفظ هست . نسائى مىگويد : قوى نيست . ابو حاتم مىگويد : به نظر حديث شناسان از لحاظ حديث ، قوى نيست . ميمونى به نقل از احمد حنبل مىگويد : سست روايت است . بزّار مىگويد : قوى نيست ، ولى دانشمندان رواياتش را ياد گرفته « 1 » و حفظ كردهاند . « 2 »
3 - سعيد بن ابى عروبه
ابو حاتم مىگويد : پيش از اينكه حواس پرتى پيدا كند ، ثقه و مورد اعتماد بوده است .
دحيم مىگويد : اختلال حواس پيدا كرده است . ازدى مىگويد : به طرز بدى هم اختلال حواس پيدا كرده است . ابن سعد مىگويد : ثقه و بسيار حديث بوده ، اما در آخر عمر اختلال حواس پيدا كرده است . ابن حبّان مىگويد : اختلال حواسش پنج سال به طول انجاميده است . فقط احاديثى معتبر است كه پيشينيانى مثل يزيد بن زريع و ابن مبارك از او نقل كرده باشند . عبد الوهاب - كسى كه همين روايت را از او نقل كرده - مىگويد : سعيد در سال 47 اختلال حواس پيدا كرد و پس از آن 9 سال زندگى كرد . نسائى مىگويد : هركه پس از اختلال حواس از او چيزى شنيده باشد ، بىاعتبار است . ابن عدى مىگويد : هركه پيش از اختلال حواس از او چيزى شنيده باشد ، نقلش صحيح و قابل استدلال است و هركه پس از اختلال حواس چيزى شنيده باشد ، سخنش قابل استناد نيست . ابو بكر بزّاز مىگويد : در سال 133 اختلال حواسش شروع شد . « 3 »
براساس سخن ابو بكر بزّاز كه اختلال حواسش در 133 شروع شده ، و گفتهء ابن حبان كه در سال 155 مرده است ، طول دورهء اختلال حواس سعيد بن ابى عروبه به 22 سال
هامش
( 1 ) . ياد گرفتن و حفظكردن رواياتش چنان كه در مورد بسيارى از راويان ضعيف اتفاق افتاده ، به جهت بررسى و دقت و حصول قرينه است .
( 2 ) . تهذيب التهذيب : 6 / 451 .
( 3 ) . همان : 4 / 63 - 66 .