آمده كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله گفت : هر مسلمان چيزى داشته باشد كه بتواند براى پس از مرگش دربارهء آن سفارشى كند ، شايسته نيست دو شب را به روز برساند مگر آنكه وصيت يادشده را نوشته نزد خود داشته باشد - اين را بخارى آورده و بر بنياد گزارش مسلم : . . . سهشب را بهروز برساند . . .
پس عمر گفت : از آنگاه كه آن سخن را از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله شنيدم هيچ شبى بر من نگذشت كه وصيتم در نزدم نباشد . نووى مىنويسد : در درستى اين گزارش همه همداستانند « 1 » .
- خداوند سفارش كرد و برانگيختگان او نيز سفارشها براى پس از مرگشان كردند از اينرو پيروى از ايشان از برترين كارها است .
- اگر سفارش براى پس از مرگ نباشد آفريدگان به سرگشتگى و گمراهى مىافتند و با چنين سفارشهاست كه كشوردارى در ميان دولتها پايدار مىماند .
- برنامهء آن را بهكار بند و فرو مگذار ، كه خداوند از آغاز هستى ، دستور به اين سفارش داده .
- گروهى را ياد كردم و به دنبال آن نيز ، سفارشهايى كه خداوند ، به ايشان كرده بود و گرنه پديد آوردن دستورى دربارهء اين سفارشها از من نيست « 2 » .
پس اگر سفارشكردن براى پس از مرگ ، پيرامون كالاهاى ناچيز و نابودىپذير گيتى ، استوار باشد پس چرا آن را در جانشينى راهبرانهء پيامبر و آئين جاويدان نپذيريم كه هم نيكسازى جانها و آبروها و داراييها و فرمانها و منشها را از آن مىخواهيم و هم آشتى و سازش و آنچه را شايستهء توده است ؟ چون و چرا نبايد داشت كه يك بشر عادى نمىتواند دورترين چشمانداز اين مرزها را با خرد خويش بنگرد و بر اين بنياد چارهاى نيست جز اينكه پيامبر ، خود از سوى پروردگارش جانشين پس از خويشتن را برگمارد تا پيروان او نيز در پى وى بيفتند .
و انديشهء عايشه و عبد اللّه پسر عمر و معاويه و سخن مردم را بازنموديم كه مىگويند :
هامش
( 1 ) . رياض الصالحين 156 .
( 2 ) . جلد آخر الفتوحات المكية ابن عربى 575 .