عَلى سَفَرٍ أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغائِطِ أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ مِنْهُ
. « 1 »
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، هرگاه براى نماز برخاستيد صورت و دستهايتان را تا مرفق و آرنج بشوييد ، و سر و پاهايتان را تا كعبين و روى پا مسح كنيد ، و اگر جنب بوديد ، تطهير كنيد و اگر بيمار بوديد يا مسافر يا يكى از شما قضاى حاجتى دست داد يا آميزش با زنانتان نموديد و آب نيافتيد ، پس با خاك پاك تيمم كنيد و صورت و دستهايتان را با آن مسح كنيد » .
پس به درستى كه مقصود از ملامسه در آيه سورهء نساء « آميزش » است ؛ چنانچه از امير المؤمنين عليه السّلام و ابن عبّاس و ابو موسى اشعرى نقل شده و پيروى كردهاند در اين مسأله حسن بصرى و عبيده و شعبى و ديگران ، و اين مذهب و عقيدهء هركسى است كه منع از وضو كرده در آميزش با زن ، مثل ابو حنيفه و ابو يوسف و محمّد و زفر و ثورى و اوزاعى و غير ايشان . بدين جهت است كه چون خداوند سبحان مقدم داشت بيان حكم جنب را در موقع وجود آب به قولش
حَتَّى تَغْتَسِلُوا
و در قول ديگرش فاطهّروا ، سپس حكم عدم تمكّن از استعمال آب براى بيمارى يا مسافرت يا نبود آب شروع شده است و در اينجا گريز زد به ذكر حدث اصغر : او جاء احد منكم من الغائط يا يكى از شما را قضاى حاجتى دست بدهد پس يادآورى كرده است جنابت را به قولش « يا آميزش و جماعكردن با زنها » . و اگر به غير از جماع مىشد ؛ هرآينه از ماقبلش جدا شده بود . و از جماع به لمس تعبير كرده است كه مرادف با مسّ و آميزش است كه به آن جماع قصد مىشود در قول خداى تعالى :
لا جُناحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّساءَ ما لَمْ تَمَسُّوهُنَّ
« 2 » « باكى بر شما نيست كه طلاق گفتيد زنانتان را مادامى كه جماع و آميزش نكرديد » . و قول او :
وَ إِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ
« 3 » « و اگر طلاق گفتيد پيش از آنكه آميزش كنيد » و قول او :
ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ
« 4 » « سپس طلاق گفتيد پيش از آنكه جماع و آميزش
هامش
( 1 ) . مائده 5 / 9 .
( 2 ) . بقره 2 / 236 .
( 3 ) . بقره 2 / 237 .
( 4 ) . احزاب / 48 .