شاعر را بشناسيم
مجد الدين ابو عبد اللّه محمد بن منصور بن جميل جبائى ( جبى ) ، معروف به ابن جميل فزارى ، نويسنده ، شاعر و اديبى تواناست كه در نحو و لغت و ادب و شعر مقام ارجمندى دارد .
او در كتابهاى معجم الادباء و طبقات النحاة داراى نام جاويدان و خاطرهء درخشان و نورانى است . دكتر مصطفى جواد بغدادى مقالهاى نوشته و در آن تمام جزئيات حيات اين شاعر فراموش شده را جمع كرده است و ما اينك عين آن مقاله را در اينجا مىآوريم .
او در قريهاى از نواحى « هيت » ، معروف به « جبا » متولد شد و در ابتداى عمرش به بغداد آمد و در آنجا بعد از فرا گرفتن قرائت قرآن ، با ملازمت مصدق بن شبيب واسطى نحوى در علم نحو و لغت و فقه و احكام و حساب مهارت پيدا كرد و حديث را از جمعى از اساتيد استماع كرد كه از آن جملهاند : ابو الفرج عبد المنعم بن عبد الوهاب بن كليب و قاضى ابو الفتح محمد بن احمد مندائى واسطى . همو در نثر و نظم كوشش فراوانى كرد و به مقام ارجمندى نايل گرديد . « 1 »
قفطى مىگويد : او نوشتههايى دارد كه آنها را براى فروش از بغداد به حلب آورده بودند و من قسمتى از آن را به خط خودش كه خط متوسطى بوده ديدم . شعرش نيكو و مشهور و مصنوع است نه مطبوع . « 2 »
ياقوت حموى او را چنين توصيف كرده است : ابن جميل نحوى ، لغوى ، اديب و از فضلاى زمانش بوده است . او مردى بليغ ، خوش خط ، فاضل ، متواضع ، خوشرو ، خوش اخلاق و از شعراى ديوان عباسيان بوده « 3 » و خليفه الناصر لدين اللّه را با قصايد زياد كه در عيدها و مواقع تبريك مىسروده ، مدح كرده است « 4 » ؛ در نتيجه ، معروف و مشهور شد ، تا جايى كه كاتب ديوان « تركات حشريه » و ناظر آن گرديد و آن عبارت بود از تركات
هامش
( 1 ) . مجلة الغرى ، شمارهء 16 ، سال هفتم ، ص 2 .
( 2 ) . اصول التاريخ و الادب : 9 / 67 - 68 و 19 / 166 . اين كتاب از گردآوردههاى خطى ماست كه در حدود 33 مجلد است و هنوز ادامه دارد .
( 3 ) . معجم الادباء : 7 / 110 .
( 4 ) . اصول التاريخ و الادب : 19 / 166 .