2 - سخنان امير المؤمنين دربارهء عمرو بن عاص
ابو حيّان توحيدى روايت نموده است : شعبى گويد : عمرو بن عاص از على عليه السّلام ياد نمود و گفت : شخصى است شوخ و مزّاح ، چون اين سخن به على رسيد چنين فرمود :
فرزند نابغه را ببيند كه پندارد من شوخ و بوالهوس و بيهودهسرا و بازيگرم ! ! چقدر دور است اين نسبت از من . چه ، ياد مرگ و انديشهء محشر و حساب مرا از تباهى و بيهوده گذرانى و بوالهوسى بازمىدارد ، و همين يادها كافى است كه چون بهترين واعظ ، انسان هوشيار را از صفات نكوهيده بازدارد ؛ همانا بدترين گفتار ، سخن دروغ است .
عمرو ، هرگاه وعدهاى دهد تخلّف مىكند ؛ و هرگاه سخن گويد ، دروغ مىگويد ، در روزگار سختى آمر است و ناهى و در آن هنگام كه شمشيرها به كار افتد بزرگترين نيرنگ و حيلهء او ، اين است كه سرين خود را بىدريغ عيان سازد ! ! « 1 »
اين روايت را به همين لفظ شيخ طوسى از حافظ ابن عقده روايت نموده است « 2 » .
سخن على عليه السّلام به روايت شريف رضى : شگفتا از پسر نابغه ! در ميان اهل شام شايع نموده كه من شوخ و مزّاحم ، و هرزهگو و بوالهوس . چه ناروا سخنى است ، در اين سخنش خود گناهكار است . بدترين سخن ، گفتار دروغ است ، او در گفتارش دروغگو است و در وعدهاش تخلف مىنمايد ، اگر چيزى را بخواهد قسم مىدهد و اگر از او تقاضائى شود بخل مىورزد در عهد و پيمانش خيانت مىكند و بر امانت وفادار نيست ، در هنگام جنگ خوب فرماندهى است ! امّا همين كه شمشيرها به كار افتد و زدوخورد درگير شود ، بزرگترين نقشه و تدبيرش اين است كه عورت و سرين خود را بىدريغ نمايان سازد ! !
به خدا قسم ياد مرگ مرا از هرزهگويى و بازيگرى بازداشته ، ولى فراموشى از امر آخرت او را از گفتار حق بازمىدارد ؛ با معاويه بيعت نكرد تا اينكه با او شرط نمود كه از عوايد و ثروتى كه بدست مىآيد ، او را سهيم كند ! « 3 » .
هامش
( 1 ) . الامتاع و المؤانسة : 3 / 183 .
( 2 ) . امالى ، طوسى 82 .
( 3 ) . نهج البلاغة : 1 / 145 .