بخدمتك موصوله و اعمالى و اورادى كلّها وردا واحدا و حالى فى خدمتك سرمدا . . . » پس شهود و شريعت ، فقه و فنا در همه مراحل توحيدى و مراتب فناى سلوكى حضور دارد و در عرفان اصيل و ناب اسلامى قول و فعل حضرات معصومين عليهم السّلام كه انسان كامل و اسوهء حسنه و الگوى تمام عيار در عرصه سلوك عملى و ساحت عرفان عينى هستند حجّت است و « مردان خدا » به آن مردان بىبديل و بىعديل خدا اقتداء و ائتساء مىنمايند تا در هيچ مرحله و مقامى گرفتار كژانديشى و اعوجاج فكرى و كژروى و انحراف رفتارى نشوند كه خداى سبحان فرمود :
مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ
« 1 » و يا فرمود :
إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ
« 2 » كه ولايت انسان كامل و پذيرش امامت و رهبرى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و اهل بيت معصومش عليهم السّلام بيمه كنندهء سلوك شريعتگرايانه و عرفان شهودباورانه است تا « فقه اصغر » در طول « فقه اكبر » و « اوسط » قرار گيرد :
در ازل بست دلم با سر زلفت پيوند * تا ابد سر نكشد وز سر پيمان نرود
به تعبير استاد دكتر يثربى شكوه بندگى در اوج سلوك عرفانى است كه انجام تكليف در حال فنا و در مقام بقاى بعد از فنا وجود دارد و هرگز از سالك سلب كه نمىشود بلكه شدّت بيشترى مىيابد زيرا هم « راه پايانناپذير » است و هم انسان در معرض سقوط و انحراف قرار دارد و هم تبعيت از فرمان معشوق ضرورت دارد و هم عارفان راهنما و اسوهء ديگران هستند و هم مقام شكر و ادب عبوديت اقتضاى بندگى و شريعتگرايى را دارد . « 3 »
آرى عبادت و بندگى چه قبل از وصول و شهود و فنا و چه پس از وصول و شهود و فنا براى سالك الى اللّه و و اصل به مقام لقاء اللّه يك ضرورت اجتنابناپذير است اگرچه بايد تحليل كرد كه عبادت قبل از وصول وسيله ، ابزار و طريق وصول است و
هامش
( 1 ) . نساء ، 80 .
( 2 ) . فاطر ، 10 .
( 3 ) . ر . ك : يثربى ، مقالهء جايگاه شريعت در قلمرو عرفان ، كتاب نقد ، ش 35 ، ص 112 - 117 .