دلا نزد كسى بنشين كه او از دل خبر دارد * به زير آن درختى رو كه او گلهاىتر دارد .
ب ) استاد بايد به مقام فنا بار يافته باشد : يعنى خود اسفار اربعهء عرفانى را طى كرده باشد و در عالم فنا و توحيد سير نمايد زيرا « دكّاندارها » و « حقّهبازها » كه دام تنيدهاند تا انسانهاى اهل حال و معنا را شكار كنند و به مقاصد شهوانى و اميال دنيايى خويش برسند فراوانند و از سوى ديگر مردمان صاف و زلالى هستند كه « سراب » را « آب » مىبينند كه به تعبير حضرت آقاى نخودكى اصفهانى : « مدّت زمانى است كه آنچه را مىبينم آن است كه مردم غير از دو طائفه نبوده و براى آنها ثالثى وجود ندارد . يك طايفه حقّهبازها هستند كه به حقهبازى مشغولاند و دسته ديگر مردم صاف و صادقى هستند كه از قبل « سراب » را « آب » پنداشته و مشك مصنوعى را به جاى مشك ( واقعى ) انگاشتهاند ولى كسى كه واقعا به مقصد رسيده باشد نديدهايم . . . » « 1 » و به تعبير مرحوم حدّاد : استاد بايد داراى مقام « توحيد » باشد « 2 » پس استاد راه رفته مىداند كه خصوصيات هر منزل و مراقبههاى در آن راه چيست و تنها بايد به انسانهايى كه از رهگذر شريعت به شهود رسيدند و واقف به امور هستند و خود استاد ديده و صاحب تجربهاند دل بست و سر تسليم در برابرشان داشت و اگر سالك خود اهل علم و معرفت دينى باشد ، عامل به دانستههاى خود گردد و با قدم صدق سلوك عملى نمايد به يقين خداى متعال او را به سوى چنين استادانى راهنمايى خواهد كرد . « 3 »
ج ) صاحب نظر و داراى ولايت باطنى باشد : استاد خود در اثر سوختن و گداختن بايد به مرحلهاى رسيده باشد كه صاحب نفس طيبه و زكيّه و نفس رحمانى و روحانى باشد تا گوهر وجود شاگرد سلوكىاش را بدل به حقيقت نمايد پس پير راه بايد گوهر شناس صاحب نفس باشد كه حافظ سرود :
هامش
( 1 ) . نشان از بىنشانها ، ص 119 - 120 .
( 2 ) . روح مجرد ، ص 486 .
( 3 ) . ر . ك : مقالات ، ج 1 ، ص 83 87 ، محمد شجاعى .