مىكند و عشق به خدا از راه عشق به انسان كامل مكمّل معصوم عليه السّلام عبور مىكند كه :
قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ
« 1 » و چه نيكو امام صادق عليه السّلام فرمود : « دليل الحبّ ايثار المحبوب على ما سواه » . « 2 »
عشق حقيقى و مجازى پيش برنده حقيقى انسان از تفرقه به توحّد و از فرق به جمع و سپس مقام « جمع الجمع » خواهد شد و دل عاشق حرم امن الهى و عرش الرحمن خواهد شد و خورشيد عشق آنگاه كه بر دل عاشق طلوع كرد همه ستارگان آسمان زندگىاش را محو مىكند و عاشق هر دو عالم را به يك فروغ روى محبوب فدا مىكند و او « اهل اللّه » مىشود نه اهل الدنيا و نه اهل الاخرة و در اثر پذيرش و باور ولايت مطلق الهيّه در اثر عبوديت به منزلت ربوبيت و ولايت الهيّه مىرسد و از همه محدوديتها و تعلّقات و تعيّنات عبور كرده و به ادب حضور ، ادب مع اللّه و ادب عند اللّه مىرسد و به عبادت عشق مىورزد و جسم او با جسم عبادت و جانش با جان عبادت كه شهود و لقاء ربّ است دست مىيابد كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « افضل الناس من عشق العباده فعانقها و احبها بقلبه و باشرها بجسده و تفرغ لها فهو لا يبالى على ما اصبح من الدنيا على عسر ام على يسر » . « 3 »
نتيجهگيرى
عشق تفسيرناپذير و تعبير و تعريفنابردار است و از سنخ شهود و يافتن نه شناخت نظرى و دانستن است و به حسب متعلّق خويش و منشأ و سرچشمهاش به اقسامى تقسيمپذير است كه از حسّى ، خيالى و عقلى تا حيوانى ، انسانى ، روحانى ، عقلانى و الهى و همچنين عشق اكبر ، اوسط و اصغر تا عشق حقيقى و مجازى قابليت
هامش
( 1 ) . آل عمران ، 31 .
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 70 ، ص 22 .
( 3 ) . وسائل الشيعه ، ج 1 ، ص 61 .