تقسيم دارد و اگر از عشق باطل ، كاذب و دروغين يا شهوانى اسمى برده شد از باب تسامح در تعبير است و لاغير دامن عشق پاكتر از آن است كه به كذب ، شهوت و بطلان موصوف گردد .
البته هركدام از عشقهاى يادشده داراى ويژگىهايى است كه بيان شد و عشق راستين همان عشق حقيقى است و انسان متكامل و سالك از رهگذر عشق مجازى يعنى عشق به انسان كامل مكمّل و ملكات و فضايل معشوق با توجه به مراتب آنها توان عبور از خود و ماسواى الهى به سوى محبوب سرمدى را داراست و هرگاه انسان « عشق حقيقى » يافت در معشوق فنا يافته و تجلّى اسماى حسنا و اوصاف علياى حقّ مىگردد .
عشقهاى شهوانى ، خيابانى و متعلّق به جزئى ، متغير و فناپذير ميراننده ارزشهاى وجودى انسان و زمينگيركننده او و بازدارندهاش در حركت استكمالى است و . . .
عشق سارى و جارى در همه ممكنات و تجلّى در عالم و آدم است و منشأ تكوين و تشريع : پس آن را مقدس نگه داشته و از غبار غيريّت و كدورتهاى درونى و برونى پاك كنيم و در صراط مستقيم عشق الهى گام نهيم و از انيّت و منيّت عبور كرده و به حقيقة الحقايق و اصل شويم ، بيائيم عشق را از « حجاب » و پردههاى پندار خويش نجات دهيم و نگذاريم عشق سكولار و زمينى جاى عشق وحيانى - آسمانى را بگيرد و شهوت لباس عشق بپوشد و نقابدارانه ظلمت و زلّت و ضلالت را زمينهء ذلّت ما قرار دهد لذا از گل عشق در گلستان حقايق و معارف بايد پاسدارى كرد كه نوعى خويشتنبانى و صيانت از فطرت است . آرى « عشق » معصوم است آلودهاش نكنيم ، عشق شراب شهودى فطرت ماست و با شاكلهء ما عجين گشته است مراقبش باشيم كه عشق الهى عامل ايجاد و ابقاء و اكمال و تكميل ماست كه عشق براق معراج و رفرف وصول ما خواهد بود و حسن ختام نوشتار « عشق » را اشعارى از امام عاشقان و عارفان كه فقه و فنا ، حكمت و عرفان ، شريعت و شهود ، حكمت و حكومت و سياست و
رسالة الولاية ( سر سلوك ) ( فارسى ) — صفحة 313
مساهمون: ميرزا أحمد الآشتياني
ص٣١٣