حضرت امام خمينى قدّس سرّه مىنويسند :
« . . . و اما آيهء شريفه سوم و آن اين است :
هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
« 1 » عارف به معارف حقه ارباب معرفت و يقين و سالك طريق اصحاب قلوب و سالكين مىداند كه منتهاى سلوك سالكان و غايت آمال عارفان فهم همين يك آيهء شريفهء محكمه است و به جان دوست قسم كه تعبيرى براى حقيقت توحيد ذاتى و اسمائى بهتر از اين تعبير نيست و سزاوار آن است كه جميع اصحاب معارف براى اين عرفان تام محمدى صلّى اللّه عليه و آله و كشف جامع احمدى و آيهء محكمهء الهى سجده كنند و در خاك افتند . . . » « 2 »
و استاد حسنزادهء آملى مىفرمايند :
« هدف انسان رسيدن به توحيد صمدى است » « 3 » يعنى انسان پلههاى معرفت را بالا برود و از علم اليقين به عين اليقين و از عين اليقين به حق اليقين و از حق اليقين به برد اليقين برسد و ببيند كه :
« هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن » مولانا نيز در تبيين چنين عرفان توحيدى و توحيد عرفانى سرودهاند :
« ما چو نائيم و نوا در ما ز توست * ما چو كوهيم و صدا در ما ز توست
ما چو شطرنجيم اندر برد و مات * برد و مات ما ز توست اى خوش صفات
ما همه شيران ولى شير علم * حملهمان از باد باشد دمبهدم
حملهمان پيدا و ناپيداست باد * جان فداى آنكه ناپيداست باد « 4 »
و مرحوم استاد علامه طباطبائى رضى اللّه عنه مىفرمايند :
هامش
( 1 ) . حديد - 3 .
( 2 ) . چهل حديث ، ص 657 ، مؤسسه نشر آثار امام خمينى قدّس سرّه ، چاپ چهارم ، سال 73 .
( 3 ) . انسان در عرف عرفان ، ص 12 ، انتشارات سروش ، سال 77 ، چاپ اول .
( 4 ) . مثنوى معنوى ، ص .