* ( « إِنَّه كانَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّه الْعَظِيمِ وَلا يَحُضُّ عَلى طَعامِ الْمِسْكِينِ » ) * مصدر « حض » كه فعل « يحض » مضارع از آن است ، به معناى تحريك و تشويق كردن است ، و دو آيه مورد بحث در مقام بيان علت دستور قبلى ( بگيريد و ببنديد و در آتش بيفكنيد ) است ، مىفرمايد بدين علت چنين دستور داديم كه وى به خداى عظيم ايمان نمىآورد ، و مردم را به اطعام مسكينان تشويق نمىكرد ، بلكه در اين باره مسامحه مىكرد ، و از رنج بينوايان احساس ناراحتى نمىنمود .
* ( « فَلَيْسَ لَه الْيَوْمَ هاهُنا حَمِيمٌ ) * . . . * ( الْخاطِؤُنَ » ) * كلمه « حميم » به معناى دوست است ، و آيه شريفه به خاطر حرف « فاء » كه در آغاز آن آمده نتيجه گيرى از جمله * ( « إِنَّه كانَ لا يُؤْمِنُ . . . » ) * است . و حاصل كلام اين است كه او از آنجا كه به خدا ايمان نمىآورد در نتيجه امروز در اين عرصه ، دوستى كه سودش ببخشد يعنى شفيعى كه برايش شفاعت كند ندارد ، چون كافر آمرزش ندارد ، در نتيجه شفاعتى هم نخواهد داشت .
* ( « وَلا طَعامٌ إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ » ) * - كلمه « غسلين » به معناى چركاب است ، و گويا مراد از آن چرك و كثافاتى است كه از تن اهل دوزخ مىريزد ، و آيه شريفه عطف است به كلمه « حميم » در آيه قبلى ، و نتيجه گيرى از جمله * ( « وَلا يَحُضُّ . . . » ) * است ، و حاصل معنايش اين است كه او از آنجا كه كسى را به اطعام مسكينان تشويق نمىكرد ، امروز طعامى به جز غسلين اهل دوزخ ندارد ، و جمله * ( « لا يَأْكُلُه إِلَّا الْخاطِؤُنَ » ) * كلمه « غسلين » را تعريف مىكند ، و خاطون عبارتند از كسانى كه گناه و خطا كارى ، عادتشان شده باشد .
بحث روايتى
در الدر المنثور است كه ابن جرير ، از ابن زيد روايت كرده كه گفت : رسول خدا ( ص ) در معناى آيه * ( « وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ » ) * فرمود :
امروز عرش خدا را چهار نفر حمل مىكنند ، و روز قيامت هشت نفر « 1 » .
مؤلف : در اينكه خداى تعالى حاملين عرش را در آيه شريفه مقيد كرده به « يومئذ -
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 261 .