آوردم ، و عمل خود را اصلاح كردم .
* ( « فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ » ) * يعنى چنين كسى زندگى مىكند به عيش راضيه ، به عيشى كه خودش آن را بپسندد ، پس اگر رضايت را به عيش نسبت داده از باب مجاز عقلى است .
* ( « فِي جَنَّةٍ عالِيَةٍ ) * . . . * ( الْخالِيَةِ » ) * يعنى او در بهشتى است كه داراى مقامى عالى است ، و او در آن بهشت لذاتى دارد ، كه نه چشمى ديده و نه گوشى شنيده باشد ، و نه بر قلب كسى خطور كرده باشد .
* ( « قُطُوفُها دانِيَةٌ » ) * - كلمه « قطوف » جمع قطف - به كسره قاف و سكون طاء - است ، كه به معناى ميوه اى است كه به حد چيدن رسيده باشد ، و معناى جمله اين است كه ميوه هاى آن بهشت به وى نزديك است ، به طورى كه هر جور بخواهد مىتواند بچيند .
* ( « كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئاً بِما أَسْلَفْتُمْ فِي الأَيَّامِ الْخالِيَةِ » ) * - يعنى به ايشان گفته مىشود :
بخوريد و بنوشيد ، از همه آنچه خوردنى و نوشيدنى در بهشت است ، در حالى كه گوارايتان باشد ، و اين پاداش آن ايمان و عمل صالحى است كه در دنياى گذرا و ناپايدار براى امروزتان تهيه ديديد .
* ( « وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَه بِشِمالِه فَيَقُولُ يا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتابِيَه وَلَمْ أَدْرِ ما حِسابِيَه » ) * صاحبان اين سخن طايفه دومند ، يعنى اشقياى مجرم كه نامه اعمالشان را به دست چپشان مىدهند ، و معناى اينكه چرا نامه اعمال مجرمين را به دست چپشان مىدهند ، در سوره اسراء گذشت ، اين طايفه در قيامت آرزو مىكنند كه اى كاش نامه اعمال خود را نمىديدند ، و نمىفهميدند حسابشان چيست ، و اين آرزويشان از اين جهت است كه مىبينند چه عذاب اليمى برايشان آماده شده .
* ( « يا لَيْتَها كانَتِ الْقاضِيَةَ » ) * مفسرين « 1 » گفتهاند : ضمير در « ليتها » به « موتة الاولى » ى تقديرى برمىگردد ، آن مرگ اولى كه انسان را از دنيا خارج مىكند .
و معناى آيه اين است كه : اى كاش همان مرگ اول كه ما آن را چشيديم و از دنيا خارج شديم كار ما را يكسره كرده بود ، و ما را نابود مىساخت و ديگر مبعوث نمىشديم ، و در
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 49 .
( 2 ) و به عالم برزخ مىآورد ، در مقابل مرگ دوم كه در هنگام نفخه صور رخ مىدهد ، و برزخيان مىميرند ، تا در نفخه دوم زنده شده در عرصه محشر حاضر گردند - مترجم .