« الأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ » « 1 » در اين مقام است ، كه تفسيرش گذشت .
و نيز اين احتمال هم به نظر مىرسد كه مىخواهد كلام تكذيبگران را رد كند ، كه به مؤمنين مىگفتند : اگر مساله بعث و معادى در بين باشد ، در آنجا نيز مانند دنيا ما متنعم خواهيم بود ، و خداى تعالى اين گفتارشان را در آيه زير حكايت فرموده كه : « وَما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَلَئِنْ رُجِعْتُ إِلى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَه لَلْحُسْنى » « 2 » .
و ظاهر سياق آيات بعدى كه حكم تساوى تكذيبگران و متقين را رد مىكند ، احتمال دوم را تاييد مىنمايد ، در روايت هم آمده كه مشركين وقتى داستان بعث و معاد را شنيدند ، گفتند اگر آنچه محمد و پيروانش مىگويند صحيح باشد باز هم حال ما بهتر از حال آنان خواهد بود ، همانطور كه در دنيا بهتر است ، و حد اقل اين است كه برابر با حال آنان باشد .
ليكن اين اشكال متوجه احتمال دوم هست ، كه اگر بخواهد سخن و ادعاى كفار را رد كند كه مىگفتند : در آخرت هم يا بهتر از آنان زندگى خواهيم داشت و يا مساوى آنان ، جا داشت تطابق بين رد و مردود را رعايت كند ، و در مقابل گفتار مردود آنان بفرمايد « أفنجعل المجرمين كالمسلمين » نه اينكه بفرمايد : * ( « أفَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِينَ كَالْمُجْرِمِينَ » ) * .
دقت در سياق ، اين معنا را دست مىدهد كه هر چند آيه شريفه مىخواهد تساوى را رد كند ، و ليكن نه تنها از اين جهت كه مجرمين با آن همه جرم مساوى با مسلمانان نيستند ، بلكه نكته هاى اضافى ديگرى را هم به طور اشاره مىفهماند ، و آن اين است كه احترام مسلمين اجازه نمىدهد كه مجرمين با ايشان برابر باشند ، گويا فرموده : اينكه شما كفار مىگوييد در آخرت هم ما و مسلمانان يكسان هستيم سخن باطلى است ، براى اينكه خدا راضى نمىشود كه مسلمانان را با آن همه احترامى كه نزدش دارند مانند مجرمين قرار دهد ، و شما مجرميد پس با آنان حال و روز يكسانى نخواهيد داشت .
بنا بر اين ، آيه شريفه مىخواهد عليه مساوات دو طايفه اقامه حجت كند ، و حجتش اين است كه مساوات آن دو با احترامى كه مسلمانان نزد خدا دارند منافات دارد ، نه اينكه اين مساوات با عدالت خدا نمىسازد .
هامش
( 1 ) آيا كسانى را كه ايمان آوردهاند و عمل صالح انجام دادهاند همچون مفسدان در زمين قرار دهيم . يا پرهيزكاران را همچون فاجران ؟ ! سوره ص ، آيه 28 .
( 2 ) من گمان نمىكنم قيامتى قيام كند ، تازه بر فرض هم كه به سوى پروردگارم برگردم ، نزد او هم زندگى خوشى خواهم داشت . سوره فصلت ، آيه 50 .