بياورند » .
احتمال سوم اين است كه نه خود را مستقل در اين حكم بدانند ، و نه شركايشان را ، بلكه زمام غيب به دست ايشان باشد ، قضا و قدر همه امور مردم منوط به مشيت آنها باشد ، هر چه آنها در غيب بنويسند همان مىشود ، و خودشان براى خود چنين نوشتهاند ، كه در عين اينكه مجرمند با مسلمانان برابر باشند . در آيات مورد بحث اين احتمال رد شده مىفرمايد : * ( « أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ » ) * اين هم سه احتمال ديگر .
و اما اگر اين حكمشان حكمى جدى نباشد ، بلكه همانطور كه گفتيم بهانه اى باشد براى فرار از مسئوليت براى نپذيرفتن دعوت رسول خدا ( ص ) ، چون فكر مىكنند رسول خدا ( ص ) فردا از ايشان مزد مطالبه مىكند كه از بيغوله ضلالت به راه حق هدايتشان كرده ، آن وقت زير بار سنگين آن مزد خرد خواهند شد ، از اين هم پاسخ داده ، به رسول خدا ( ص ) خطاب مىكند كه * ( « أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ » ) * اين هم هفتمين احتمال .
اين بود آنچه كه از تدبر در آيات مورد بحث در باره اينكه چرا مرتب در آنها ترديد شده و يكى پس از ديگرى فرمود « يا اينكه ، يا اينكه » ، استفاده مىشود . ولى مفسرين ديگر در ضبط اين ترديدها سخنانى ديگر دارند ، اگر كسى بخواهد مىتواند به تفسيرهاى مطول مراجعه كند .
* ( « ما لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ » ) * - اين جمله در مقام اين است كه تعجب هر كسى را از حكم آنان برانگيزد ، كه چطور حكم كردند به اينكه مجرم و مسلم در قيامت يك وضع دارند ! و اين اشاره است به اينكه عقل از چنين حكمى امتناع دارد ، و چنين حكمى نمىكند ، و در حقيقت معنايش اين است كه چه اختلالى در فكر شما رخ داده ، و رأى و نظريه شما را فاسد كرده كه اينطور حكم مىكنيد ؟ * ( « أَمْ لَكُمْ كِتابٌ فِيه تَدْرُسُونَ إِنَّ لَكُمْ فِيه لَما تَخَيَّرُونَ » ) * اين آيه اشاره است به اينكه براى حكمى كه كردند هيچ دليلى نقلى ندارند ، هم چنان كه آيه قبلى به نداشتن دليلى عقلى بر طبق حكمشان اشاره مىكرد ، و منظور از كلمه « كتاب » ، كتاب آسمانى است ، كه از ناحيه خداى تعالى نازل شده باشد ، كه البته چنين كتابى حجت است ، و معناى « تدرسون » ، « تقرؤن » است يعنى كتابى كه در آن اين حكم را خوانده باشيد ، و كلمه « تخير » و « اختيار » كه يكى از باب تفعل و ديگرى از باب افتعال است ، به يك معنا است . و جمله * ( « إِنَّ لَكُمْ فِيه لَما تَخَيَّرُونَ » ) * در مقام مفعول است براى جمله
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 640
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٦٤٠