بحث روايتى
در كتاب فقيه آمده كه شخصى از امام ( ع ) از كلام خدا پرسيد ، آنجا كه مىفرمايد : * ( « فَأَصَّدَّقَ وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ » ) * ، فرمود : « اصدق » از صدقه است ، يعنى تا صدقه دهم ، و منظور از جمله * ( « وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ » ) * حج است ، يعنى تا حج خانه خدا كنم « 1 » .
مؤلف : ظاهرا ذيل حديث از قبيل اشاره به بعضى از مصاديق صلاح باشد ، نه اينكه بخواهد صلاح را منحصر در حج كند .
و در مجمع البيان از ابن عباس نقل كرده كه گفته است : هيچ كس از كسانى كه مال زكات نداده دارند ، و استطاعت حج داشتند و نرفتهاند ، از دنيا نمىرود مگر اينكه هنگام مرگ از خدا درخواست بازگشتن به دنيا مىكند .
شنوندگانش گفتند : اى ابن عباس از خدا بترس ، اين چه حرفى است كه مىگويى ؟
ما اين افراد كافر را هم مىبينيم كه درخواست برگشتن به دنيا را مىكنند ؟ گفت : من از قرآن برايتان دليل مىآورم ، آن گاه اين آيه را خواند : « * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُلْهِكُمْ ) * . . . * ( مِنَ الصَّالِحِينَ ) * » آن گاه گفت : صلاح در اينجا حج است . صاحب مجمع البيان اين معنا را از امام صادق ( ع ) نيز روايت كرده « 2 » .
مؤلف : الدر المنثور هم آن را از عده اى از ارباب كتب حديث از ابن عباس روايت كرده است « 3 » .
و در تفسير قمى به سند خود از ابى بصير از امام باقر ( ع ) روايت آورده كه در ذيل كلام خدا كه فرموده : * ( « وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّه نَفْساً إِذا جاءَ أَجَلُها » ) * فرموده : نزد خدا كتابها و مقدراتى است موقوف و غير حتمى ، هر كدام را بخواهد عملى مىكند ، تا شب قدر برسد ، در آن شب همه چيزهايى را كه تا سال بعد بايد رخ دهد نازل مىكند ، اين است معناى آيه * ( « وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّه نَفْساً إِذا جاءَ أَجَلُها » ) * يعنى وقتى كه خدا آن مقدر را در شب قدر نازل كرده باشد ، و نويسندگان آسمانها آن را نوشته باشند ، و اين همان مقدرى است كه ديگر تاخير داده نمىشود « 4 » .
هامش
( 1 ) فقيه ، ج 2 ، ص 142 ، ح 68 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 296 .
( 3 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 226 .
( 4 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 370 .