سياق به دست مىآيد ، همان وجهى است كه ما بيان كرديم .
* ( « أَنَّى يُؤْفَكُونَ » ) * - اين جمله براى انگيختن تعجب شنونده است ، مىفرمايد : چگونه از حق روى برمىگردانند ؟ بعضى « 1 » هم گفتهاند : صرف توبيخ و سركوب كردن است ، و جنبه استفهام ندارد .
* ( « وَإِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّه لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ . . . » ) *
كلمه « تلوية » كه مصدر فعل « لووا » مىباشد ، مصدر باب تفعيل از ماده « لوى » و مصدر ثلاثى مجردش « لى » است ، كه به معناى ميل و انحراف است .
و معناى عبارت اين است كه : وقتى به منافقين گفته مىشود بياييد تا رسول اللَّه براى شما از خدا طلب آمرزش كند - اين پيشنهاد وقتى به آنان داده مىشده كه فسقى يا خيانتى مرتكب مىشدند و مردم از آن با خبر مىگشتند - از روى اعراض و استكبار سرهاى خود را بر مىگردانند و تو آنان را مىبينى كه از پيشنهاد كننده روى گردانيده ، از اجابت او استكبار مىورزند .
* ( « سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّه لَهُمْ . . . » ) *
يعنى چه براى ايشان استغفار بكنى و چه نكنى ، برايشان يكسان است . و يكسانى كنايه از اين است كه فائده اى بر اين كار مترتب نمىشود . پس معناى آيه اين است كه :
استغفار تو سودى به حالشان ندارد .
* ( « إِنَّ اللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ » ) * - اين جمله مضمون آيه را تعليل نموده ، مىفهماند :
اگر گفتيم خدا هرگز ايشان را نمىآمرزد علتش اين است كه آمرزش ، خود نوعى هدايت به سوى سعادت و بهشت است ، و منافقين فاسقند ، و از زى عبوديت خدا خارجند ، چون در نهان خود كفر پنهان كردهاند ، و خدا بر دلهايشان مهر زده ، و هرگز مردم فاسق را هدايت نمىكند .
* ( « هُمُ الَّذِينَ يَقُولُونَ لا تُنْفِقُوا عَلى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّه حَتَّى يَنْفَضُّوا . . . » ) *
كلمه « ينفضوا » مضارعى است كه از مصدر « انفضاض » گرفته شده ، و انفضاض به معناى متفرق شدن است ، و معناى آيه اين است كه : منافقين همان كسانى هستند كه مىگويند مال خودتان را بر مؤمنين فقير كه همواره دور رسول اللَّه را گرفتهاند انفاق نكنيد ، چون آنها دور او را گرفتهاند تا ياريش كنند ، و اوامرش را انفاذ ، و هدفهايش را به كرسى بنشانند ، و وقتى شما به آنها كمك نكرديد از دور او متفرق مىشوند و او ديگر نمىتواند بر ما
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 292 .