مگر مردن ، بايد مردن را دوست بداريد ، و با از بين رفتن اين يك حائل به ديدار دوست برسيد ، و در مهمانسراى او پذيرايى شويد ، و از دار دنياى پست كه به جز هم و غم و محنت و مصيبت چيزى در آن نيست آسوده گرديد .
بعضى از مفسرين « 1 » گفتهاند : اينكه كلمه « أولياء » را اضافه به « اللَّه » نكرد ، و نفرمود :
« اولياء اللَّه » بلكه فرمود : « اولياء للَّه » براى اشاره به اين است كه ادعاى يهود خالى از حقيقت است .
* ( « وَلا يَتَمَنَّوْنَه أَبَداً بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّه عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ » ) * خداى عز و جل بعد از پيشنهاد تمناى مرگ به يهوديان ، به پيامبر خود خبر مىدهد كه اين يهوديان هرگز تمناى مرگ نخواهند كرد ، و اين تمنا نكردنشان را تعليل مىكند به آنچه در دنيا مرتكب شدهاند ، مىفرمايد : يهوديان به خاطر * ( « بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ » ) * هرگز چنين آرزويى نمىكنند . و جمله * ( « بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ » ) * كنايه است از ظلم و فسوقى كه در دنيا مرتكب شدهاند . پس معناى آيه اين است كه : يهوديان به سبب ظلمهايى كه كردند آرزوى مرگ نمىكنند ، و خدا داناى به ظالمان است ، مىداند كه ستمكاران هيچ وقت لقاى خدا را دوست نمىدارند ، چون دشمنان خدايند ، و بين خدا و آنان ولايت و محبتى در كار نيست .
و اين دو آيه در معناى آيه زيرند كه مىفرمايد : * ( « قُلْ إِنْ كانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الآخِرَةُ عِنْدَ اللَّه خالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ وَلَنْ يَتَمَنَّوْه أَبَداً بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّه عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ » ) * « 2 » .
* ( « قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْه فَإِنَّه مُلاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » ) * حرف فاء كه در ابتداى جمله * ( « فَإِنَّه مُلاقِيكُمْ » ) * در آمده ، به جمله معناى جواب شرط مىدهد ، و در آن يهوديان را تهديد به آمدن مرگى مىكند كه از آمدنش كراهت دارند ، براى اينكه از آن مىترسند كه به و بال اعمال زشتشان گرفتار شوند . مىفرمايد : مرگ به زودى آنان را ديدار مىكند ، چه بخواهند و چه نخواهند ، آن گاه به سوى پروردگارشان كه با ستمكاريها و دشمنىها از زى بندگىاش خارج شده بودند ، بر مىگردند ، و او به حقيقت اعمال آنان آگاه
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 28 ، ص 95 .
( 2 ) بگو اگر خانه آخرت نزد خدا تنها از آن شما است ، و هيچ كس ديگرى از مردم از آن بهره ندارد ، پس آرزوى مرگ كنيد اگر راست مىگوييد ، و هرگز و ابدا آرزويش را نمىكنند ، به خاطر گناهانى كه كردهاند ، و خدا داناى به ظالمان است . سوره بقره ، آيه 94 و 95 .