نهادن است كه توضيحش خواهد آمد . * ( « وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ » ) * « واو » اول آيه ، كلمه « آخرين » را عطف مىكند بر « اميين » و ضمير « منهم » به اميين برمىگردد ، و حرف « من » در آن براى تبعيض است . مىفرمايد : خداى تعالى مبعوث كرد در ميان مردم امى و مردمى ديگر كه هنوز به آنان ملحق نشدهاند ، و او عزيز است ، يعنى غالبى است كه هرگز در اراده اش مغلوب نمىشود . و حكيم است ، يعنى هيچ وقت كار لغو و گزاف نمىكند .
* ( « ذلِكَ فَضْلُ اللَّه يُؤْتِيه مَنْ يَشاءُ وَاللَّه ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ » ) * اشاره با كلمه « ذلك » به همان بعثت است ، و به خاطر اينكه آن را امرى بزرگ و قابل احترام معرفى كند با كلمه مذكور كه مخصوص اشاره به دور است مورد اشاره قرار داده . پس رسول خدا كسى است كه به چنين امرى بزرگ و فضلى عظيم اختصاص يافته . و معناى آيه اين است كه : اين بعث ، و اينكه آن جناب خدا را بخواند و مردم را تزكيه كند و كتاب و حكمتشان بياموزد ، خود فضل و عطائى است از خداى تعالى كه به هر كس مشيتش تعلق گيرد مىدهد ، و مشيتش تعلق گرفت كه آن را به محمد ( صلوات اللَّه عليه ) بدهد ، و خدا داراى فضلى عظيم است .
البته اين معنايى است كه مفسرين براى آيه كردهاند ، و احتمال مىرود كلمه « ذلك » اشاره به بعث تنها نباشد ، بلكه به بعث باشد با نسبتى كه به اطرافش دارد ، يعنى به بعث كننده و بعث شده ، و مردمى كه بعث براى آنها است ، آن وقت معناى آيه چنين مىشود :
اين بعث از فضل خدا است كه آن را به هر كس بخواهد مىدهد ، و فعلا خواسته است محمد ( ص ) را به آن مخصوص كند ، در نتيجه او را براى رسالت خود اختيار كرد ، و امت او را براى اين كار انتخاب نمود و پيامبر را از ميان آنان برگزيد ، و به سوى آنان گسيل داشت . اين آيه و دو آيه قبلش يعنى آيه * ( « هُوَ الَّذِي بَعَثَ ) * . . . * ( الْعَظِيمِ » ) * لحن امتنان را دارد .
* ( « مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً . . . » ) *
راغب مىگويد : كلمه « سفر » - به فتح سين و سكون فاء - به معناى پرده بردارى است كه البته در خصوص اعيان استعمال مىشود ، مانند « سفر عمامه » يعنى برداشتن عمامه از سر ، و « سفر خمار » يعنى برداشتن نقاب از صورت - تا آنجا كه مىگويد : و سفر - به كسر سين و سكون فاء - به معناى كتابى است كه از حقائق پرده برمىدارد ، و در قرآن آمده :