مردم عرب مشرك با سواد بودند ، و ليكن كتابى آسمانى از ناحيه خدا ، و پيغمبرى كه به سويشان مبعوث شده باشد نداشتند ، و بدين جهت خدا آنان را امى خواند « 1 » .
و نيز در همان كتاب در ذيل جمله * ( « وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ » ) * فرموده : يعنى كسانى كه بعد از اهل مكه داخل در اسلام شدند « 2 » .
و در مجمع البيان مىگويد : روايت شده كه پيغمبر اين آيه را قرائت مىكرد ، شخصى پرسيد : اينها چه كسانى هستند كه بعد از ما اسلام مىآورند . رسول خدا ( ص ) دست بر شانه سلمان گذاشت ، و فرمود : اگر ايمان در ثريا باشد مردانى از نژاد اين مرد آن را به دست مىآورند « 3 » .
مؤلف : اين روايت را سيوطى هم در الدر المنثور از تعدادى از كتب حديث نقل كرده كه از آن جمله است صحيح بخارى ، و مسلم و ترمذى ، و نسايى كه همگى از ابى هريره از رسول خدا ( ص ) آن را نقل كردهاند . و در روايت نامبردگان آمده : دست خود را بر سر سلمان فارسى نهاد ، و فرمود : به آن خدايى كه جانم به دست او است اگر علم در ثريا باشد مردانى از اين نژاد به آن دست مىيابند « 4 » .
و نيز از سعيد بن منصور و ابن مردويه از قيس بن سعد بن عباده روايت شده كه گفت :
رسول خدا ( ص ) فرمود : اگر ايمان در ثريا باشد مردانى از اهل فارس آن را به دست مىآورند « 5 » .
و در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ » ) * مىگويد : حمار كتابها را حمل مىكند ، ولى نمىداند كه در آن كتابها چيست ، و به دستورات آن كتابها عمل نمىكند ، همچنين بنى اسرائيل كه تورات بر آنان حمل شد ، ولى مثل حمار آن را حمل كردند ، نه فهميدند كه در آن چيست ، و نه عمل كردند « 6 » .
و در الدر المنثور است كه ابن ابى شيبه ، و طبرانى از ابن عباس روايت كرده كه گفت : رسول خدا ( ص ) فرمود : كسى كه روز جمعه در حالى كه امام مشغول خواندن خطبه است سخن بگويد ، مانند الاغى است ، كه كتابها را به دوش مىكشد .
هامش
( 1 و 2 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 366 .
( 3 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 284 .
( 4 و 5 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 215 .
( 6 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 366 .