بعضى احتمال دادهاند كه مراد از كلمه « اميين » مشركين باشند ، يعنى غير اهل كتاب ، به شهادت اينكه قرآن كريم از يهوديان نقل مىكند كه گفتند : « لَيْسَ عَلَيْنا فِي الأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ » « 1 » .
ليكن اين احتمال درست نيست ، براى اينكه در ذيل آيه مىفرمايد : * ( « يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِه » ) * يعنى او را مبعوث كرد تا آيات خدا را بر آن اميين بخواند ، و اگر منظور از اين كلمه مشركين باشند ، بايد بگوييم كه آياتى از قرآن تنها بر مشركين خوانده مىشده ، و حال آنكه هيچ آيه اى در قرآن نيست كه مخصوص غير عرب ، و غير اهل كتاب باشد .
بعضى « 2 » ديگر احتمال دادهاند كه منظور از اميين اهل مكه باشد ، براى اينكه مكه را « ام القرى » مىگفتند . اين نيز درست نيست ، براى اينكه با مدنى بودن سوره مناسبت ندارد ، زيرا بوى آن مىدهد كه ضمير در « يزكيهم » و در « يعلمهم » به مهاجرين و ساير مسلمانان اهل مكه كه بعد از فتح ، اسلام آوردند و به نسلهاى بعد ايشان برگردد . و اين از مذاق قرآن به دور است .
ممكن است از آيه شريفه اين معنا به ذهن كسى خطور كند ، كه مبعوث شدن رسول خدا ( ص ) در بين مردم امى ، و امى بودن خود آن جناب منافات دارد با اينكه آن جناب مبعوث بر آنان و بر عموم بشر باشد ، لذا براى دفع اين توهم مىگوييم : خير ، هيچ منافاتى ندارد ، كه آن جناب در بين امىها مبعوث شده باشد ، و آيات خدا را به آنان تعليم داده ، تزكيه شان كند ، و كتاب و حكمتشان بياموزد ، و كتابش هم به لغت آنان باشد ، و در عين حال مبعوث به همه جهانيان باشد ، براى اينكه همه آنچه كه گفته شد مربوط به مرحله اول دعوت است ، و به همين جهت در همان اوائل دعوت متعرض ساير ملل و ساير اقطار عالم نشد ، همين كه دعوتش مستقر گرديد ، و تا حدى حكومت اسلامى پايدار شد ، آن وقت شروع كرد به دعوت يهود و نصارى و مجوس ، و نامه نگارى به سران كشورهاى آن روز .
هم چنان كه مىبينيم در دعاى ابراهيم ( و اسماعيل ) هم ( كه بعثت خاتم الانبياء استجابت آن دعا است ) بنا به حكايت قرآن آمده : « رَبَّنا وَاجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً . . . رَبَّنا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ » « 3 » ، و
هامش
( 1 ) يك مشت مردم بىكتاب نمىتوانند بر ما حكومت كنند . سوره آل عمران ، آيه 75 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 284 .
( 3 ) پروردگارا ما دو تن را تسليم خود كن ، و از ذريه ما امتى مسلمان پديد آور . . . پروردگارا و در بين آن امت رسولى برانگيز ، تا آياتت را بر آنان بخواند ، و كتاب و حكمتشان آموخته ، تزكيه شان كند . سوره بقره ، آيه 129 .