بزرگوار از همان مردم برانگيخت تا بر آنان آيات وحى خدا تلاوت كند و آنها را از لوث جهل و اخلاق زشت پاك سازد و شريعت كتاب سماوى و حكمت الهى بياموزد با آنكه پيش از اين همه در ورطه جهالت و گمراهى بودند ( 2 ) .
و نيز قوم ديگرى را ( كه به روايت از پيغمبر ( ص ) مراد عجمند ) چون به عرب ( در اسلام ) ملحق شوند هدايت فرمايد كه او خداى مقتدر و همه كارش به حكمت و مصلحت است ( 3 ) .
اين ( رسالت و نزول قرآن ) فضل و كرامت خداست كه آن لطف را در حق هر كه بخواهد مىكند و خدا را ( بر خلق ) فضل و رحمت نامنتهاست ( 4 ) .
وصف حال آنان كه تحمل ( علم ) تورات كرده و خلاف آن عمل نمودند در مثل به حمارى ماند كه بار كتابها بر پشت كشد ( و از آن هيچ نفهمد و بهره نبرد ) آرى قومى كه مثل حالشان اين است كه آيات خدا را تكذيب كردند بسيار مردم بدى هستند و خدا هرگز ( به راه سعادت ) ستمكاران را رهبرى نخواهد كرد ( 5 ) .
اى رسول ما جهودان را بگو اى جماعت يهود اگر پنداريد كه شما به حقيقت دوستداران خدائيد نه مردم ديگر پس تمناى مرگ كنيد اگر راست مىگوييد ( كه علامت دوستان خدا آرزوى مرگ و شوق لقاى به خداست ) ( 6 ) .
و حال آنكه در اثر آن كردار بدى كه به دست خود ( براى آخرت خويش ) پيش فرستادهاند ابدا آرزوى مرگ نمىكنند ( بلكه از آن ترسان و هراسانند ) و خدا از كردار ستمكاران آگاهست ( 7 ) .
اى رسول ما ( به جهودان ) بگو عاقبت مرگى كه از آن مىگريزيد شما را البته ملاقات خواهد كرد و پس ( از مرگ ) به سوى خدايى كه داناى پيدا و پنهانست باز مىگرديد و او شما را به آنچه ( از نيك و بد ) كردهايد آگاه مىسازد ( 8 ) .
بيان آيات
اين سوره به بيانى كاملا انگيزنده ، مسلمين را وادار مىكند كه نسبت به نماز جمعه اهتمام بورزند ، و آنچه در به پاداشتنش لازم است فراهم سازند ، چون نماز جمعه از شعائر بزرگ خدا است كه تعظيم و اهتمام به امر آن ، هم دنياى مردم را اصلاح مىكند ، و هم آخرتشان را ، و خداى تعالى بيان اين مطلب را با تسبيح و ثناى بر خود آغاز كرد كه در ميان قومى امى رسولى از خود آنان مبعوث كرد تا آيات او را بر آنان بخواند ، و با اعمال صالح و اخلاق پاك تزكيه شان كند ، و كتاب و حكمتشان بياموزد و به همين منظور كتاب خدا و معارف دينش را به بهترين وجهى بر آنان و افرادى كه به آنان ملحق مىشوند ، و نسلهاى بعد از آنان تحميل