هيچ پاداشى از خداى تعالى نيستند .
* ( « وَاللَّه ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ » ) * - اين جمله اشاره است به عظمت فضل او ، و اينكه مغفرت و جنتى كه خدا به عنوان پاداش به ايشان مىدهد فضل عظيمى است از او .
* ( « ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الأَرْضِ وَلا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها . . . » ) *
كلمه « مصيبت » به معناى واقعه و حادثه اى است كه به انسان يا هر چيز اصابت كند ، و اسم فاعل از مصدر اصابت است ، و از اصابه تير به هدف منشا گرفته ، و هر چند اصابه حادثه از نظر مفهوم اعم است ، هم شامل اصابه حوادث خير مىشود و هم اصابه حوادث شر ، و ليكن استعمال آن در شر غلبه دارد ، در نتيجه هر وقت كلمه « مصيبت » اطلاق شود بلاء و گرفتارى به ذهن تبادر مىكند ، و در آيه مورد بحث هم به همين معنا است ، و مراد از « مصيبتى كه در زمين و از ناحيه آن به انسانها مىرسد » قحطى و آفت ميوه ها و زلزله هاى ويرانگر و امثال آن است ، و مراد از « مصيبتى كه به جان آدمى روى مىآورد » بيمارى و جراحت و شكستن استخوان و مردن و كشته شدن و امثال آن است ، و مراد از « برء » كه مصدر فعل « نبرأها » است خلقت از عدم است ، و ضمير در فعل مذكور به مصيبت بر مىگردد .
ولى بعضى از مفسرين گفتهاند : ضمير مذكور به « انفس » برمىگردد .
و بعضى ديگر گفتهاند : به كلمه « ارض » .
و بعضى ديگر گفتهاند : به همه اين سه كلمه ، يعنى « ارض » و « انفس » و « مصيبت » برمىگردد .
مؤيد احتمال اول كه همان برگشتن ضمير به مصيبت باشد اين است كه مقام آيه مقام بيان مصائبى است كه در دنيا واقع مىشود ، و باعث نقصى در اموال و انفس مىگردد ، و اين نيز باعث مىشود كه مردم از انفاق دست برداشته از شركت در جهاد تخلف كنند .
و مراد از « كتاب » لوحى است كه در آن همه آنچه بوده و هست و تا قيامت خواهد بود نوشته شده ، هم چنان كه آيات و روايات هم بر آن دلالت دارد ، و اگر از ميان مصائب تنها به آنچه از زمين و از وجود خود انسانها ناشى مىشود اكتفاء كرد براى اين بود كه گفتگو در باره آنها بود .
بعضى از مفسرين گفتهاند : اگر مصيبتى را مقيد كرد به قيد در زمين و در انفس ،
هامش
( 1 و 2 و 3 و 4 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 186 .