« انعمت عليه - بهره مندش كردم » اشاره است به اينكه احسان عبد در حقيقت احسان خدا است به او ، كه او را موفق به كار نيك كرد « 1 » .
و در مجمع البيان در ذيل آيه « * ( وَمِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ ) * » از علاء بن سيابه از ابى عبد اللَّه امام صادق ( ع ) روايت كرده كه علاء گفت : به آن جناب عرضه داشتم : مردم از اين اعتقاد ما تعجب مىكنند ، كه مىگوييم بعضى از مردم از آتش دوزخ در مىآيند ، و داخل بهشت مىشوند ، آرى مردم به ما مىگويند : لا بد اين دوزخيان با اولياى خدا محشور و همنشين هم مىشوند ؟ حضرت فرمود : اى علاء بهشت تنها بهشت اوليا نيست ، از بهشت ايشان پايينتر نيز بهشت هست ، خداى تعالى مىفرمايد : * ( « وَمِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ » ) * ، پس لازمه بيرون شدن گنهكاران از دوزخ اين نيست كه با اولياى خدا محشور هم باشند « 2 » .
و در الدر المنثور است كه ابن جرير ، ابن ابى حاتم و ابن مردويه ، از ابو موسى از رسول خدا ( ص ) روايت كردهاند كه در تفسير دو آيه * ( « وَلِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّه جَنَّتانِ » ) * و * ( « وَمِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ » ) * فرموده : دو بهشت اول از طلا ، و براى مقربين ، و دو بهشت دوم از نقره و براى اصحاب يمين است « 3 » .
مؤلف : اين دو روايت بيان گذشته ما در تفسير دو آيه مذكور را تاييد مىكند .
و نيز در آن كتاب است كه طبرانى و ابن مردويه از ابى ايوب روايت كردهاند كه گفت : از رسول خدا ( ص ) معناى آيه * ( « مُدْهامَّتانِ » ) * را پرسيدم ، فرمود :
يعنى دو بهشت سر سبز « 4 » .
و قمى در تفسيرش به سندى كه به يونس بن ظبيان دارد از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه در تفسير جمله « نضاختان » فرمود : يعنى دو چشمه فوار و جوشان « 5 » .
و باز در همان كتاب در معناى جمله * ( « فِيهِنَّ خَيْراتٌ حِسانٌ » ) * آمده كه : معصوم فرمود :
منظور دخترانى است كه چون گياه بر لب شط كوثر مىرويند ، هر قدر از آنها گرفته شود دوباره به جايش مىرويد « 6 » .
و در مجمع البيان در ذيل جمله « خيرات حسان » از ام سلمه از رسول خدا ( ص )
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 149 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 210 .
( 3 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 146 .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 149 .
( 5 و 6 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 346 .