مىيابد ) ليكن همانطور كه ملاحظه فرموديد : سياق آيه با اين معنا سازگار نيست ( چون در اين آيات گفتگو در باره قيامت است ، و در وسط چنين گفتگويى ناگهان به مساله اى از مسائل دنيا پرداختن درست به نظر نمىرسد ) .
* ( « يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَنُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ » ) * كلمه « شواظ » به طورى كه راغب گفته « 1 » به معناى شعله بىدود آتش است . مجمع البيان « 2 » هم آن را به شعله سبز رنگى معنا كرده كه از آتش برمىخيزد ، و اين معنا نزديك به همان معنايى است كه راغب كرده ، و كلمه « نحاس » به معناى دود است ، و راغب آن را به شعله بىدود معنا كرده ، مىفرمايد : آتشى سبز رنگ و بدون دود ، و يا به شكل دود بر شما مسلط مىكند ، و آن وقت ديگر نخواهيد توانست يكديگر را يارى كنيد .
* ( « فَلا تَنْتَصِرانِ » ) * - اين كلمه از باب افتعال است ، كه وقتى تثنيه و دو طرفى مىشود معناى باب تفاعل « تناصر » را مىدهد ، كه اصلا بر اين بنا شده ، كه عملى طرفينى را تفهيم كند ، پس جمله « لا تنتصران » معناى « لا تتناصران » را مىدهد ، يعنى نمىتوانيد يكديگر را نصرت دهيد ، و بلا را از يكديگر بر طرف نموده ، در نتيجه همگى از رنج آن رهايى يابيد ، براى اينكه آن روز همه اسباب از كار مىافتند ، و هيچ حافظى از امر خدا وجود ندارد .
* ( « فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّماءُ فَكانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهانِ » ) * يعنى ناگهان آسمان شكافته مىشود ، و چون چرمى سرخ رنگ قرمز مىشود .
و امثال آن منافات ندارد ]
* ( « فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِه إِنْسٌ وَلا جَانٌّ » ) * از اين آيه تا به آخر سوره وضع حساب و جزا و حال مجرمين و متقين را كه در دنيا از مقام پروردگار خود پروا داشتند و نيز مال كار آنان را بيان مىكند .
سپس آيه شريفه سرعت حساب را بيان مىكند ، ( و مىفرمايد : حسابرسى او اين قدر سريع است كه از هيچ جن و انسى نمىپرسند چه گناهى كرده اى ) و در جاى ديگر صريحا فرموده : « وَاللَّه سَرِيعُ الْحِسابِ » « 3 » و مراد از كلمه « يومئذ » روز قيامت است .
و سؤالى كه در آيه نفى شده و فرموده : « از كسى سؤال نمىشود » سؤال به طور معمول و مالوف در بين خود ما انسانها است ، چنين سؤالى را نفى كرده ، پس اين آيه منافاتى با آيه
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « شوظ » .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 205 .
( 3 ) و خدا سريع الحساب است . سوره نور ، آيه 39 .