هست ، و عروس قرآن سوره الرحمن است .
سيوطى هم اين روايت را در الدر المنثور از بيهقى از على ( ع ) از رسول خدا ( ص ) نقل كرده « 1 » .
* ( « الرَّحْمنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ » ) * كلمه « الرحمن » همانطور كه در تفسير سوره حمد گفتيم صيغه مبالغه از رحمت است ، و بر زيادى رحمت دلالت مىكند ، رحمت به وسيله بذل نعمت ، و به همين جهت مناسب آمد كه در اين سوره نعمتهاى عمومى را به رخ بكشد ، چه نعمتهاى دنيايى مؤمن و كافر را و چه نعمتهاى آخرتى مؤمن را ، و چون نام رحمان دلالت بر رحمت عمومى خدا داشت در اول اين سوره واقع شد كه در آن انواع نعمتهاى دنيوى و اخروى كه مايه انتظام عالم انس و عالم جن است ذكر شده است .
بعضى « 2 » از مفسرين گفتهاند : نام رحمان از اسامى خاص به خداى تعالى است ، غير خدا را رحمان نمىنامند ، به خلاف نام رحيم و راحم ، كه بر ديگران نيز نهاده مىشود .
جمله * ( « عَلَّمَ الْقُرْآنَ » ) * آغاز شمارش نعمتهاى الهى است ، و از آنجايى كه قرآن كريم عظيمترين نعمتهاى الهى بود و در قدر و منزلت مقامى رفيعتر از ساير نعمتها داشت ، چون كلامى است از خداى تعالى كه صراط مستقيم را ترسيم مىكند ، و متضمن بيان راه هاى سعادت است ، سعادتى كه آرزوى تمامى آرزومندان و هدف تمامى جويندگان است ، لذا آن را جلوتر از ساير نعمتها قرار داد ، و تعليم آن را حتى از خلقت انس و جنى كه قرآن براى تعليم آنان نازل شده جلوتر ذكر كرد .
در اين آيه مفعول اول تعليم حذف شده ، و تقدير آن : « علم الانسان القرآن - و آن را به انسان بياموخت » و يا « علم الانس و الجن القرآن - قرآن را به انس و جن بياموخت » مىباشد ، و احتمال دومى هر چند در كلمات مفسرين نيامده ، ليكن به نظر ما از احتمال اولى به ذهن نزديكتر مىآيد ، چون در اين سوره هر چند يك بار ، جن و انس را مخاطب قرار مىدهد ، و اگر تعليم قرآن مخصوص انسانها بود ، و شامل جن نمىشد صحيح نبود مرتب جن و انس هر دو را مخاطب كند .
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 140 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 197 .