است ( 29 ) .
پس ديگر كداميك از نعمتهاى پروردگارتان را تكذيب مىكنيد ( 30 ) .
بيان آيات
اين سوره در اين مقام است كه خاطر نشان سازد كه خداى تعالى عالم و اجزاى آن از قبيل زمين و آسمان و خشكىها و درياها و انس و جن را طورى آفريده و نيز اجزاى هر يك را طورى نظم داده كه جن و انس بتوانند در زندگى خود از آن بهره مند شوند ، و قهرا عالم به دو قسمت و دو نشاه تقسيم مىشود ، يكى نشاه دنيا كه به زودى خودش با اهلش فانى مىشود ، و يكى ديگر نشاه آخرت كه هميشه باقى است ، و در آن نشاه سعادت از شقاوت و نعمت از نقمت متمايز مىگردد .
با اين بيان روشن مىشود كه عالم هستى از دنيايش گرفته تا آخرتش نظامى واحد دارد ، تمامى اجزا و ابعاض اين عالم با اجزا و ابعاض آن عالم مرتبط است ، و اجزاى عالم هستى اركانى قويم دارد ، اركانى كه يكديگر را اصلاح مىكنند ، اين جزء ، مايه تماميت آن جزء ديگر ، و آن مايه تماميت اين است .
پس آنچه در عالم هست چه عينش و چه اثرش از نعمتها و آلاى خداى تعالى است ، و به همين جهت پشت سر هم از خلايق مىپرسد و با عتاب هم مىپرسد كه : « * ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ) * - كداميك از آلاى پروردگارتان را تكذيب مىكنيد ؟ » و اين خطاب عتابآميز در اين سوره سى و يك مرتبه تكرار شده است .
و باز به همين مناسبت است كه اين سوره با نام رحمان آغاز گرديد ، كه صفت رحمت عمومى و همگانى خداست ، رحمتى كه مؤمن و كافر و دنيا و آخرت را در بر دارد ، و در آخر نيز ، سوره با آيه « تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلالِ وَالإِكْرامِ » ختم مىشود .
و اين سوره از نظر مكى بودن و مدنى بودن دو احتمال دارد ، هر چند كه سياق آن به مكى بودن شبيه تر است ، و در قرآن كريم اين تنها سوره است كه بعد از بسم اللَّه با يكى از اسماى خداى عز و جل آغاز شده .
و در مجمع البيان « 1 » از امام موسى بن جعفر از آباى گرامىاش ( ع ) از رسول خدا ( ص ) روايت آورده كه فرموده : براى هر چيزى عروسى و جلوه گاه حسنى
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 195 .