ايشان را گرفتم و چه عجيب است عذاب ( 5 ) .
و همچنين كلمه عذاب پروردگارت بر آنان كه كافر شدند حتمى شد كه بايد اهل آتش باشند ( 6 ) .
بيان آيات
اين سوره پيرامون بلندپروازيهاى كفار ، و جدالشان به باطل به منظور از بين بردن حقى كه بر آنان نازل شده ، سخن مىگويد ، و لذا مىبينيم كه آيات آن يكى پس از ديگرى متعرض جدال آنان ، و پاسخ دادن به جدالشان مىشود ، يك جا مىفرمايد : * ( « ما يُجادِلُ فِي آياتِ اللَّه إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَلا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلادِ » ) * ، جاى ديگر مىفرمايد : « الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّه بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ كَبُرَ مَقْتاً » ، باز هم مىفرمايد : « ألَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّه أَنَّى يُصْرَفُونَ » .
و با اين تكرار ، سورت استكبار و جدال آنان را از راه به رخ كشيدن عذابى كه امم گذشته به جرم تكذيب گرفتار آن شدند مىشكند ، و به همين منظور عذابهاى خوار كننده اى را كه خدا به ايشان وعده داده ، با ذكر نمونه اى از آنچه در آخرت بر سرشان مىآيد خاطر نشان مىكند .
و سخنان باطلشان را با حجتهايى كه گوياى وحدانيت خدا در ربوبيت و الوهيت است ، به كلى مردود مىسازد و رسول گرامى خود ( ص ) را امر به صبر نموده هم آن جناب و هم همه مؤمنين را وعده نصرت مىدهد . و نيز آن جناب را امر مىكند به اينكه به كفار اعلام كند كه تسليم پروردگار خويش است و دست از پرستش او برنخواهد داشت ، تا به كلى از آن جناب مايوس گردند .
و اين سوره تمامى آياتش در مكه نازل شده ، چون آيات آن به هم اتصال دارند و مضامين آن بر اين معنا شهادت مىدهد . ولى بعضىها « 1 » گفتهاند : پاره اى از آياتش در مدينه نازل شده . و اين حرف قابل اعتنا نيست ، و به زودى - ان شاء اللَّه - به آن آيات اشاره خواهيم كرد .
* ( « حم تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّه الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ » ) * كلمه « تنزيل » مصدر به معناى مفعول ( نازل شده ) است . و بنا بر اين ، عبارت
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 24 ، ص 39 .